Een afspraak maken met Deininger kan een uitdaging zijn, simpelweg omdat zijn agenda het nauwelijks toelaat. Door zijn contacten met instellingen en overheden in tal van landen verandert zijn planning vaak op het laatste moment. Even leek het erop dat het een fysieke ontmoeting in Frankfurt werd, waar hij een tussenstop zou maken op weg naar India, maar uiteindelijk vond het gesprek digitaal plaats. Aan de andere kant van het scherm begint Deininger, zacht van stem en ogenschijnlijk verlegen van aard, het gesprek met een reeks verontschuldigingen.
Title
De UT reikt tijdens de 65e dies natalis op vrijdag 27 november vier eredoctoraten uit. De redactie van U-Today heeft alle eredoctoren geïnterviewd en publiceert de komende weken deze verhalen. De tweede aflevering is met Klaus Deininger, hoofdeconoom bij de Wereldbank.
Corruptie bestrijden door grondbezit te registreren
Deininger werkt als hoofdeconoom bij de onderzoeksafdeling van de Wereldbank. Zijn specialisme is landen helpen bij het ontwikkelen van gedegen grondbeleid en instituties, zodat ze registers voor grondbezit en kadasters kunnen opzetten. Hij heeft een indrukwekkende wetenschappelijke staat van dienst, waardoor overheden over de hele wereld hem raadplegen over lokale uitdagingen. Zijn werk helpt het vertrouwen van burgers in overheidsinstellingen te vergroten, corruptie te bestrijden en mensen in hun kracht te zetten, met name vrouwen en minderheden. Ook legt het de basis voor investeringen en kredietverlening, wat economieën stimuleert.
De enorme maatschappelijke, economische en wetenschappelijke impact van zijn werk bracht UT-hoogleraren Jaap Zevenbergen en Ellen Giebels ertoe Klaus Deininger een eredoctoraat toe te kennen. Hoe voelt dat voor hem?
Hoogleraren Ellen Giebels en Jaap Zevenbergen.
‘Ik voel me enorm vereerd. Al weet ik niet of het helemaal mijn verdienste is’, begint hij. ‘Ik heb veel geluk gehad dat ik in mijn leven de juiste mensen ontmoette, collega’s en partners in ontwikkelingslanden die bereid waren samen met mij een stap extra te zetten en hoge standaarden te hanteren.’ Als inspiratiebronnen en mentoren noemt hij Hans Binswanger en Gershon Feder, twee vooraanstaande economen en onderzoekers van hun tijd.
Voor Deininger is grondigheid geen kwaliteit, maar een morele verplichting. ‘Informatie naar buiten brengen zonder na te denken over de gevolgen kan in deze landen gevaarlijk zijn.’
Impact op individueel niveau
Als Lead Economist bij de onderzoeksafdeling van de Wereldbank helpt hij ontwikkelingslanden hun grondgebied te meten en in kaart te brengen, adviseert hij over de invoering van goed grondbeleid en legt hij vast welke invloed dat beleid en die instituties hebben op het leven van gewone mensen, zodat daar lessen uit kunnen worden getrokken die elders kunnen worden toegepast.
Hoewel hij regelmatig in contact komt met regeringsleiders, werkt de impact van zijn werk door tot op zeer individueel niveau. Door nauwkeurig vast te leggen wie wat bezit, nemen conflicten, corruptie en onrechtmatige onteigeningen sterk af en kunnen mensen juist in hun grond investeren. Een solide beleidsmatige en institutionele basis voor transparante grondhandel en investeringen stimuleert de economie van landen en geeft mensen een krachtig middel om voor hun rechten op te komen.
‘In Ethiopië bezocht ik een pas gebouwd kadaster. Ze lieten me een lijst zien met eigendommen en hun eigenaren, maar ik zag meteen dat er dingen waren doorgestreept. Ik vroeg wat er was gebeurd. Volgens het traditionele Ethiopische recht blijkt grondbezit na het overlijden van de man automatisch naar zijn familie te gaan. Omdat de familie van de overledene ervan uitging dat dit hier ook zo was, had die de grond al in bezit genomen. Maar in dit geval had het echtpaar het eigendom gezamenlijk ondertekend. Officieel was de weduwe nu eigenaar van de grond. Juist doordat dit geregistreerd stond, kon ze naar de rechter stappen, haar grond terugkrijgen en voor haar eigen gezin zorgen. Zulke verhalen geven me ontzettend veel voldoening en motivatie.’
‘Opgroeien op een boerderij leerde me
de waarde en betekenis van grondbezit begrijpen’
Deininger werd geboren in de buurt van het wereldberoemde Rothenburg ob der Tauber, een van de meest karakteristieke Duitse stadjes in Beieren, halverwege Frankfurt en München. Omdat zijn vader een boerderij had, hielp de jonge Klaus met alle werkzaamheden. ‘Van jongs af aan leerde ik daardoor snel en praktisch te denken’, herinnert hij zich. ‘Het leerde me ook de waarde van grondbezit begrijpen, en de economische en emotionele betekenis ervan. Mijn grootmoeder was weduwe, maar doordat ze grond bezat, kon ze haar gezin voeden en de opleiding van haar kinderen betalen.’
Zoals de meeste boerenzonen was Klaus voorbestemd om op een dag de familieboerderij over te nemen. Maar zijn tante, de eerste in het dorp met een universitair diploma, overtuigde zijn vader ervan dat een opleiding Klaus later in zijn leven altijd van pas zou komen, want ‘wat in je hoofd zit, kun je niet kwijtraken’. Dat weerspiegelde het algemene gevoel in Duitsland in de eerste jaren na de oorlog. ‘Ik had geluk’, zegt Deininger, ‘want van veel van mijn generatiegenoten werd vanzelfsprekend verwacht dat ze de familieboerderij voortzetten, waardoor hun mogelijkheden om vooruit te komen vaak beperkt bleven.’
Vader en moeder Deininger, die hij tot zijn grootste helden rekent, waren zeer actief bij het plaatselijke Posaunenchor, het kerkelijke blaasorkest. Religie speelde een belangrijke rol in het gezin Deininger en in het dorpsleven in het algemeen. ‘Ik vond het leuk om actief te zijn voor de jeugdbeweging, een voetbalcompetitie op te zetten en allerlei dingen voor de gemeenschap te organiseren.’
Kibboets
Met zijn nieuwsgierige aard ging Deininger uiteindelijk theologie studeren aan de Universiteit van Bonn. Direct na het afronden van zijn studie meldde hij zich als vrijwilliger om in een Israëlische kibboets te werken. ‘Ik was nog nooit buiten Duitsland geweest, dus ik was nieuwsgierig naar de wereld, en vooral naar het land van de Bijbel. Onder veel Duitsers leefde ook een algemeen gevoel van plicht dat we iets moesten goedmaken voor wat ons land had gedaan.’ Zijn theologiestudie bood hem de mogelijkheid om een jaar aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem te studeren, waar hij vloeiend Hebreeuws leerde spreken en onder meer het gevorderde vak Talmoed afrondde.
Het bracht hem in contact met veel vooraanstaande intellectuelen die nazi-Duitsland waren ontvlucht. Zij worstelden met de uitdagingen van het opbouwen van een moderne en tolerante staat onder moeilijke omstandigheden. Het werd een keerpunt en bracht hem ertoe economie en landbouw te gaan studeren. Na zijn theologiestudie in Bonn en zijn landbouwdiploma in Berlijn overwoog Deininger te promoveren. ‘Maar ik vond dat ik het onderwerp nog niet diepgaand genoeg begreep om aan de Duitse academische standaard te kunnen voldoen.’
Afwijzing
Hij solliciteerde naar een plek aan de University of Minnesota in de Verenigde Staten, waar een aantal van ’s werelds meest gerenommeerde wetenschappers aan landbouwonderzoek werkten. Gewend aan de directe Duitse manier van communiceren begreep hij niet meteen hoe Amerikanen mensen afwijzen. ‘Ze antwoordden dat ik welkom was als ik het uit eigen zak betaalde. Natuurlijk verwachtten ze dat ik daardoor van gedachten zou veranderen.’ In plaats daarvan spaarde hij geld en vloog naar de VS, waar hij al snel begreep wat ze eigenlijk bedoelden. Maar boerenzoon Deininger speelde een slimme troefkaart. ‘Het eerste kwartaal betaalde ik alles uit eigen zak en werkte ik ontzettend hard. Daarna vroeg ik mijn professoren om een aanbevelingsbrief voor de University of Berkeley te schrijven. Ineens kwamen er allerlei financieringsmogelijkheden beschikbaar’, vertelt hij met een glimlach.
De universiteit nam de juiste beslissing en Deininger rondde zijn promotietraject in slechts twee jaar af. Professor Binswanger, inmiddels volledig overtuigd van zijn talent en arbeidsethos, introduceerde hem bij de Wereldbank. Daarmee kwam zijn lange carrière echt op gang.
Gelijkenis van de talenten
Hoewel Deininger zichzelf ‘tegenwoordig minder religieus’ noemt, heeft hij de Bijbelse gelijkenis van de talenten nodig om zijn enorme wetenschappelijke productie uit te leggen. In die gelijkenis geeft een meester grote geldbedragen, talenten, aan drie dienaren. Twee investeren het geld en verdubbelen uiteindelijk het bedrag. De derde is te voorzichtig en begraaft het. Wanneer de meester terugkeert, noemt hij de derde lui, prijst hij de twee die het geld hebben geïnvesteerd en geeft hij hun als beloning het bedrag van de derde.
‘Er wordt van mij verwacht dat ik grondig ben, en dat wil ik ook zijn,
omdat er voor zoveel gemeenschappen zoveel op het spel staat’
Met meer dan 340 wetenschappelijke boeken en artikelen op zijn naam is duidelijk dat hij die boodschap serieus neemt. ‘Ik voel de verantwoordelijkheid om iets terug te doen voor alles wat mensen in mij hebben geïnvesteerd. Er wordt van mij verwacht dat ik grondig ben, en dat wil ik ook zijn, omdat er voor zoveel gemeenschappen zoveel op het spel staat. Ik ben blij dat ik in de gelukkige positie verkeer dat ons onderzoek niet afhankelijk is van subsidiegeld. Daardoor kunnen we een onderzoek voortzetten totdat we alle resultaten hebben die we nodig hebben. Ons doel is bovendien niet alleen om artikelen te publiceren, maar om die publicaties te gebruiken ter ondersteuning van ons advies aan overheden om noodzakelijke veranderingen door te voeren.’
Deiningers werk biedt boeren rond de wereld zekerheid over landrechten.
Oekraïne, Brazilië en India
Zijn grootste prestatie? Bijdragen aan de invoering van grondbeleid dat in verschillende landen, waaronder Oekraïne, India en Ethiopië, daadwerkelijk verschil maakte in het leven van mensen en inmiddels wereldwijd als voorbeeld geldt. Een andere prestatie is zijn bijdrage aan de oprichting van de jaarlijkse Land Conference van de Wereldbank, waar kennis over grondregistratie wordt uitgewisseld en wordt gewerkt aan daadwerkelijke verandering.
Begin jaren 2000 werkte Deininger samen met UT’er Jaap Zevenbergen (die hem voor dit eredoctoraat voordroeg) en Chrit Lemmen van het Nederlandse Kadaster om de impact van de certificering van landbouwgrond in Ethiopië vast te leggen. ‘Het land heeft nu het grootste grondregister van Afrika en zette daarmee wereldwijd een standaard voor anderen.’
In India kon Deininger helpen bij de eerste stappen richting digitalisering van de grondregistratie. ‘Bijna iedere Indiër heeft inmiddels een bankrekening, een digitale identiteit en, sinds kort, vastgelegde rechten op het woonperceel dat ze gebruiken. Vooral voor arme en stamgemeenschappen verbetert dit de toegang tot krediet, omdat ze nu via hun mobiele telefoon met diensten kunnen schakelen in plaats van een lange reis naar de dichtstbijzijnde stad of overheidsinstantie te moeten maken.’
Oekraïne probeerde sinds 2005 een markt voor de verkoop van grond op te zetten. Een gebrek aan transparantie maakte dat onmogelijk. Grondeigenaren waren bang hun grond kwijt te raken. Pas een volledige herziening van de institutionele inrichting, vastgelegd in een pakket van acht nieuwe wetten en ongeveer zestig kabinetsbesluiten voor de uitvoering ervan, overtuigde het parlement ervan dat deze hervorming zowel mogelijk als wenselijk was. ‘De grondprijzen zijn meer dan verdrievoudigd en blijven, in gebieden die niet door de oorlog zijn getroffen, ondanks de oorlog stijgen’, klinkt het tevreden.
Digitalisering
De werkdruk is hoog, maar draaglijk, zegt hij. Op de vraag of hij ooit vrij neemt, glimlacht hij. ‘Mijn vrouw komt uit de Filipijnen en ze steunt me enorm.’ Betekent dat dat ze hem soms vertelt dat het genoeg is geweest voor die dag? Hij grinnikt. ‘Ja.’ Omdat zij ook voor de Wereldbank werkt, gaat het stel graag samen op veldbezoek. In hun vrije tijd zijn ze het liefst in de natuur, wandelend of fietsend op hun tandem.
De Deiningers werken beide voor de Wereldbank in Washington D.C. in de VS. Foto: Flicker/Shiny Things, Creative Commons License CC BY 2.0.
Hoewel de 64-jarige uitkijkt naar zijn pensioen, heeft hij nog enkele prestaties op zijn verlanglijstje staan. ‘Ik zou grondvraagstukken wat steviger binnen de Wereldbank willen verankeren. En het zou mooi zijn als we de digitalisering verder kunnen doorvoeren, want dat opent een compleet nieuwe wereld aan mogelijkheden.’
Een nauwere samenwerking met de UT en de expertise van ITC op het gebied van geodata zou daarbij zeker helpen, denkt hij. ‘Ik ben nog nooit op de UT geweest, maar ik heb veel afgestudeerden van de universiteit ontmoet, vooral van de faculteit ITC, en was onder de indruk van hun deskundigheid. Dat zegt veel over de kwaliteit van hun opleiding.’
Hij denkt dat de UT met haar vaardigheden en kennis op het gebied van remote sensing en ontwikkelingen in AI en IT in het algemeen een belangrijke bijdrage kan leveren aan overheden over de hele wereld. ‘De UT kan die landen helpen om deze technische hulpmiddelen in de praktijk te brengen. Daarnaast leidt de UT internationale studenten op die later vaak in leidinggevende posities terechtkomen. Zo maakt de universiteit in veel landen verschil, zowel door nieuwe leiders op te leiden als door hun de middelen te geven om daadwerkelijk verandering teweeg te brengen.’
Hij kijkt erg uit naar de uitreiking van het eredoctoraat in november. ‘Ik hoop veel mensen te ontmoeten, te horen wat hen bezighoudt en mogelijke gebieden voor toekomstige onderzoekssamenwerking te verkennen.’
