 |
| Renske Pin. Foto: Arjan Reef |
Mensen bij wie twee bepaalde genen niet zijn ‘geactiveerd’ doen er goed aan veel broccoli te eten. Dit vermindert namelijk hun kans op longkanker. Promovenda Renske Pin gebruikt vaak dit voorbeeld in haar colleges om uit te leggen wat nutrigenomics betekent. ‘Het is een nieuwe technologie die verband legt tussen genen, gezondheid en voeding.’
Met deze technologie zou je in de toekomst een dieet kunnen afstellen op je DNA. Je krijgt een persoonlijk voedingsadvies op basis van informatie uit je genen. Loop je een hoge kans op longkanker, verklein die dan door broccoli en andere koolsoorten te eten. Een paar jaar geleden zou nutrigenomics het helemaal worden, weet Pin. Inmiddels zijn gentechnologen voorzichtiger over de mogelijkheden van een persoonlijk voedingsadvies gebaseerd op een genentest.
Het zou natuurlijk mooi zijn: preventieve gezondheidszorg. Door je eetpatroon aan te passen, verklein je de kans op bepaalde ziekten. Maar er zijn ook schaduwzijden of, zoals Pin ze noemt, ‘doemscenario’s’. ‘Een DNA-test tast de privacy aan. Wat als je straks met een genenpasje door de supermarkt loopt? Verzekeringsmaatschappijen zullen het ook interessant vinden te weten welke ziekterisico’s je loopt. Wat als daar sancties aan worden verbonden? En wil je wel weten of je ziek wordt?’, somt Pin een paar kritische vragen op. ‘Het kan ook de hele maatschappijstructuur veranderen. Als iedereen een persoonlijk dieet heeft, kun je dan nog wel met het hele gezin om een pan stamppot zitten?’
Voor communicatiewetenschapper Pin was dit reden te onderzoeken hoe het publiek denkt over nutrigenomics. Dat is belangrijk, betoogt zij, ook al is de technologie nog niet zover ontwikkeld dat die kan worden toegepast. ‘Als je te laat bent, valt er weinig meer te redden. Is de publieke opinie eenmaal negatief, dan is die heel moeilijk te draaien. Daarom is het belangrijk goed het draagvlak te blijven monitoren en de meningsvorming te begeleiden door mensen goed en op het juiste moment te informeren.’
Pins voornaamste conclusie luidt dat we ‘ambivalent positief’ zijn over nutrigenomics. ‘Mensen staan er voor open, willen de technologie een kans geven. Op het eerste gezicht zien ze heel goede mogelijkheden, maar dit gevoel kan nog omslaan’, licht de communicatiewetenschapper toe. ‘We staan er minder positief tegenover als onze DNA-informatie wordt opgeslagen in een nationale DNA-databank. En meer betalen voor je ziektekostenverzekering is uiteraard helemaal niet populair.’
Het onderzoek van Pin bevestigt wat marketingdeskundigen al jaren zien. Mensen baseren hun keuze meer op een goed gevoel dan dat ze voor- en nadelen afwegen als ze bepalen of ze nutrigenomics zouden gebruiken. ‘Bovendien hebben ze eerder een goed gevoel als het persoonlijk relevant is. Als diabetes in je familie voorkomt, ben je gebaat bij voeding die het risico daarop bij jou verkleint’, aldus Pin. Volgens haar is dat nuttige informatie voor de voedingsindustrie. ‘Als persoonlijke betrokkenheid belangrijk is, maak dan producten die er voor mensen echt toe doen. Daarnaast hangt veel af van vertrouwen. Als mensen vertrouwen hebben in de instanties die zorg dragen voor een goede invoering van de technologie, dan pakt hun afweging van de voor- en nadelen positiever uit.’
Voor communicatiewetenschappers is het interessant om nader onderzoek te doen naar de rol van betrokkenheid en vertrouwen bij de meningsvorming over nieuwe technologieën. Daarnaast is het volgens Pin van belang dat de publieke opinie over nutrigenomics in de gaten wordt gehouden. ‘Toen het net begon was de wetenschap lyrisch, nu eerder sceptisch. Ik denk dat een persoonlijk voedingsadvies er uiteindelijk wel komt, maar de precieze vorm is onduidelijk. Nu staat het publiek er voor open, maar het is nog pril. Daarom moet de voedingsindustrie mensen op een goede manier meenemen bij de introductie van nutrigenomics.’
Renske Pin promoveert 29 mei. In dat kader organiseert de UT op woensdag 27 mei om 20.00 uur een publiek debat over voeding en genen in MAC Berlijn in Enschede. Een vertegenwoordiger van de voedingsindustrie, een gentechnoloog en een communicatiedeskundige vertellen hoe zij tegen nutrigenomics aankijken en leggen stellingen voor aan het publiek.
