Scout heeft geen oog voor vrouwelijk talent

Een nieuw fenomeen in het aantrekken van excellente hoogleraren is volgens de promovenda het `scouten' van talent. `Ik heb een inhoudsanalyse gedaan van 971 benoemingsrapporten van zeven Nederlandse universiteiten. In 64 procent van de gevallen vond de aanstelling achter gesloten deuren plaats. Zonder een advertentie in de krant of in een toonaangevend journal. Opmerkelijk, helemaal omdat het beleid uitgaat van open werving.'

Uit interviews met leden van de benoemingsadviescommissie kwam Van den Brink er achter waarom een groot deel van de hoogleraren wordt geworven in gesloten procedures. `Vaak gaat dat via netwerken door scouts. Scouten is noodzakelijk om in een concurrerende omgeving excellente wetenschappers aan te trekken. Vlak voordat zo'n topper doorbreekt, moet je hem of haar al hebben binnengehaald. Ook moet je weten wie er beschikbaar is of komt. Het scouten van talent is een steeds gebruikelijker fenomeen. Maar wat gebeurt er als je deze wervingspraktijk door een `genderbril' bestudeert?'

Van den Brink onderscheidt genderpraktijken die voornamelijk negatief uitwerken voor vrouwelijke kandidaten. `Scouts zijn overwegend mannen in hoge posities die putten uit hun homogene mannelijke netwerk. Ze vervullen als het ware de rol van gatekeeper omdat zij beslissen wie wel of niet in aanmerking komt voor de functie. Ook baseren zij hun wervingsbeslissing in hoge mate op gepercipieerde gelijkheid. Ze spreken de voorkeur uit voor een man.'

Dat is niet verwonderlijk, aldus de onderzoekster. `Iedereen denkt bij de functie hoogleraar aan een soort Professor Barabas. Negentig procent is in werkelijkheid ook man. Dus daar hebben we de eerste associatie mee.' Een andere praktijk is het vertrouwen van scouts dat het bij mannen wel goed komt. `Het is een stukje herkenning. Ze hebben vaak hetzelfde pad doorlopen en weten wat de man te wachten staat. De vrouw wordt toch gezien als minder voorspelbaar en risicovol.'

Mannen maken ook slim gebruik van hun netwerk, stelt Van den Brink. `Als er een functie vrijkomt wordt er vaak wat heen en weer gebeld. Je hebt echt een streepje voor als je naam dan genoemd wordt. Mannen trekken meer profijt van hun netwerk om zichtbaar te worden.' Ook paternalistische gevoelens bij mannen spelen een rol in de werving en selectie. `Kunnen we haar dat wel aandoen, denkt men wel eens als een vrouw net een baby heeft gekregen en een hoogleraarschap ambieert. Dat alles bij elkaar opgeteld wordt er vaak helemaal niet aan een vrouw gedacht. De zoekactie is incompleet. Doordat slechts enkele gatekeepers, die van mening zijn dat ze het hele veld overzien, binnen hun eigen homogene netwerk zoeken, is de kans aanzienlijk dat (vrouwelijke) kandidaten buiten dat netwerk over het hoofd worden gezien.' Dat noemt de promovenda the gender blindness of scouts. `Talent spotten is nodig, dat begrijp ik, maar het is ook hard nodig dat deze scouts mijn proefschrift lezen. Ze moeten zich de consequentie van hun werkwijze realiseren.' Van de zeven onderzochte universiteiten waren er twee technisch, waaronder de Universiteit Twente. `De kleinste discrepantie tussen het vrouwelijk potentieel en het aantal benoemde hoogleraren is te vinden in de bètawetenschappen. Dat komt overeen met de, over het algemeen, positieve houding ten opzichte van vrouwen en aandacht voor emancipatiekwesties in deze vakgebieden.'

Dinsdag 17 maart spreekt Marieke van den Brink over haar onderzoeksresultaten tijdens een lezing om 16.00 uur in gebouw Logica, georganiseerd door het Female Faculty Network Twente.

Marieke van den Brink studeerde cum laude af in de sociale wetenschappen (faculteit Cultuur, Organisatie en Management) aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Voor dezelfde universiteit en later in Groningen deed ze onderzoek naar gender, beeldvorming en wetenschap. In 2005 was zij visiting researcher aan de University of British Colombia in Vancouver. Aan de Radboud Universiteit Nijmegen werkt zij momenteel bij het Instituut voor Genderstudies en de afdeling bedrijfswetenschappen aan haar proefschrift. Dinsdag 7 april verwacht Van den Brink te promoveren op haar onderzoek.