Er komt een nieuwe, landelijke onderzoeksschool voor studie naar de Islam. Dat heeft minister Plasterk vandaag bekend gemaakt tijdens een persconferentie.
Deze onderzoeksschool (ISIS) gaat na de zomer van start en is de enige die rechtstreeks vanuit het ministerie gefinancierd wordt. Het gaat om een half miljoen euro per jaar, verdeeld over acht universiteiten.
Er moest volgens de minister iets gebeuren na de opheffing van ISIM, het gerenommeerde Islam-instituut van de Universiteit van Amsterdam, Leiden, Nijmegen en Utrecht. Deze instellingen konden het niet eens worden over de gezamenlijke voortzetting van het instituut toen de subsidie van OCW afliep. Plasterk “wil niet psychologiseren”, maar denkt dat ISIM vooral ten onder ging aan de profileringsdrang van de verschillende universiteiten.
“We hebben hier te maken met een uitzonderlijke situatie”, meent hij. De Islam is volgens hem een “maatschappelijk en wetenschappelijk relevant onderwerp”. “Sommige politici menen dat de Islam intrinsiek totalitair is, terwijl anderen beweren dat er een liberale Islam mogelijk is. De partijen mogen van mening verschillen, maar ik zou graag willen dat de feiten eens bestudeerd worden.”
Ook kreeg Plasterk over de opheffing van ISIM bezorgde brieven binnen uit landen als Saoudi-Arabië, Maleisië en Indonesië. Vandaar dat hij uiteindelijk de koppen van de collegevoorzitters “tegen elkaar geslagen” heeft en collegevoorzitter Yvonne van Rooy van de Universiteit Utrecht heeft gevraagd om “als een soort formateur” op te treden. Hij wist toen al dat de andere universiteiten ook graag mee zouden doen.
Of de huidige ISIM-professoren binnen ISIS een leerstoel krijgen? “Dat moet nog ingevuld worden”, zegt Plasterk voorzichtig. Want de hoogleraren hebben zich in de openbaarheid geen voorstander betoond van een landelijke onderzoeksschool zonder eigen gebouw. Zo zei de Utrechtse professor Martin van Bruinessen in NRC Handelsblad: “De kracht van ISIM is dat mensen dagelijks kunnen praten over hun onderzoek. Academische uitwisseling kan niet via e-mail.” De Amsterdamse ISIM-hoogleraar Annelies Moors hekelde in een ingezonden brief dat bestuurders liever bestuurlijke spelletjes spelen dan dat ze het instituut redden. Plasterk hoopt “dat ze alsnog mee willen doen”.
Het totale budget van de onderzoeksschool is niet bekend, “omdat de universiteiten ook in natura bijdragen”. Het jaarlijkse bedrag van een half miljoen euro is bedoeld als “wortel om voor te houden” en ze in beweging te zetten.
Aanvankelijk hadden de vier ISIM-universiteiten volgens Plasterk gevraagd of OCW de gehele kosten van het instituut op zich wilde nemen. Als hij dat niet deed, zouden zij rondbazuinen dat de minister onvoldoende waarde hechtte aan onderzoek naar de Islam. “Toen zei ik: zo zijn we niet getrouwd.”
Naast Leiden, de UvA, Nijmegen en Utrecht doen nu ook de Vrije Universiteit, de Erasmus Universiteit Rotterdam, de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit van Tilburg mee. Zij zijn bezig de plannen uit te werken. Leiden blijft de penvoerder.
Overigens bestaat er al een instituut dat ISIS heet: Institution for the Secularisation of Islamic Society. Het propageert de idealen van een democratische samenleving en verzet zich tegen gewelddadig fundamentalisme.
HOP, Bas Belleman
