Nee, verkoopcijfers hebben geen invloed op de wereldwijde ranglijst van universiteiten die de Times Higher Education jaarlijks maakt. De beschuldiging dat de THE zich laat leiden door een commercieel belang is “schokkend”.
De beschuldiging was half gekscherend en half serieus. Volgens de Leidse bestuurder Robert Coelen wil de Times Higher Education zijn jaarlijkse ranglijst van universiteiten spannend houden om zoveel mogelijk kranten te verkopen. Daarom zou het tijdschrift jaarlijks de criteria wijzigen, zodat instellingen iedere keer grote sprongen maken. Zo steeg Leiden afgelopen jaar van plaats 84 naar 64.
Onzin, antwoordde THE-ranglijstenmaker Martin Ince vandaag. “Sinds 2004 hebben we de methode verfijnd, maar afgelopen jaar is er helemaal niets aan de criteria veranderd. Ik ken het selectief citeren uit de journalistiek, maar ik ben geschokt dat ook een academicus als u zich daar schuldig aan maakt.”
Coelen sputterde tegen en zei dat het niet was bedoeld als “cheap shot”. Maar universiteiten veranderen nogal langzaam. Grote sprongen op een ranglijst kloppen volgens hem niet met de ervaring van alledag. Daar kon Ince wel in meegaan, maar hij had een eenvoudige verklaring: “Vanaf plaats 20 liggen de universiteiten dicht bij elkaar. Een klein verschil in score kan leiden tot een flinke verschuiving.”
Uiteraard kwamen de haken en ogen aan ranglijsten uitgebreid aan de orde. De problemen spelen vooral bij universiteiten die weinig natuurwetenschappelijk onderzoek verrichten en op de humaniora inzetten. Dat bleek uit de presentatie van Ton van Raan, de Leidse deskundige van bibliometrische analyses aan het onderzoekscentrum CWTS. Hij maakt sinds kort de wereldwijde Leidse ranglijst van universiteiten.
Hij pleitte ervoor de onderzoekswereld in ‘velden’ te verdelen en per veld de sterkste instellingen te tonen. Maar die velden mogen niet te klein worden, “anders lijken de lokale helden opeens helden van wereldniveau”, grapte hij. Het gaat er vooral om dat universiteiten zonder natuurkundig onderzoek niet moeten worden afgerekend op hun publicaties in een tijdschrift als Nature.
Nog iets voorzichtiger was Don Westerheijden van onderzoekscentrum CHEPS van de UT. Hij werkt aan een Europese ‘classificatie’ van universiteiten en hogescholen in Europa. Aan de hand van dimensies zoals omvang, onderwijsniveau en onderzoeksintensiteit gaan hij en zijn collega’s universiteiten vergelijkbaar maken. Studenten, onderzoekers en andere belanghebbenden kunnen de kenmerken van de instellingen naar eigen goeddunken interpreteren. Een welomlijnde ranglijst zou er niet uit volgen. Noem het dus vooral geen ranking.
Dat deden een paar aanwezigen toch. Hoe zou je de intensiteit van onderzoek – gemeten met de impact van artikelen – anders kunnen opvatten dan als een ranglijst? En kleven hier geen bezwaren aan? Hoe verhoudt dit project zich eigenlijk tot de Europese ranglijst waar de Europese commissie voor pleit?
Westerheijden moest toegeven dat hij dat laatste ook wel eens zou willen weten. De Europese call for proposals is uitgeschreven, terwijl zijn eigen project nog loopt. Hij zou de ranglijst graag maken, liet hij doorschemeren.
Hij zei dat mensen moeten blijven nadenken als ze een ranglijst zien en illustreerde dat met de bekende anekdote over een eerstejaars student biologie die hulp vroeg aan de bibliothecaris van de universiteit. Hij moest van zijn professor een boek lezen, maar hij had de titel niet goed verstaan. Het was iets met oranges en peaches. De bibliothecaris dacht even na en pakte toen On the origin of species van de plank. De moraal van het verhaal: je moet snappen waar je naar op zoek bent. “Menselijke intelligentie blijft vereist.”
HOP, Bas Belleman
