 |
| Ben Coelman. Foto: Marco Borggreve |
Coelman laat horen hoe musici hemel en hel vertalen in composities. Negentig procent van zijn bijdrage bestaat uit korte, muzikale stukken. `Door mijn werk ligt het voor de hand dat ik voornamelijk spreek over operamuziek. Maar dat niet alleen. Ik wil meer vertellen over hel en hemel en ik laat horen hoe componisten in verschillende tijden met deze begrippen omgingen. Ik ga nu nog niet alles prijsgeven, maar je kunt wel nagaan dat een muzikant in de Middeleeuwen een heel andere invulling gaf aan de twee termen dan musici uit de Renaissance of Romantiek. Zo zien kunstenaars uit die laatste stroming de hel als eng en donker en de hemel als een zachte omgeving. In de achttiende eeuw verdwijnen de afbeeldingen juist van het doek. Ook in religieuze muziekstukken komen ze dan even niet meer voor. Een tijd later vragen kunstenaars zich af of hel en hemel wel bestaan. Interpretaties die allemaal leiden tot andere composities.'
Coelman, van huis uit historicus, werkt sinds twaalf jaar bij de Nationale Reisopera. `De muziek als kunstuiting hobbelt altijd achter de kunststromingen aan. Het grote voordeel is dat musici zich laten inspireren door de literatuur.' Een voorbeeld. `Neem de Faust-mythe van Johann Wolfgang von Goethe. Kort door de bocht gaat het verhaal over een oude man die zijn ziel verkoopt aan de duivel om de liefde van een meisje voor zich te winnen. Hemel en hel worden in dit stuk vertaald naar goed en kwaad. De Franse componist Hector Berlioz, een van de belangrijkste componisten uit de Romantiek, schreef La damnation de Faust, een opera gebaseerd op deze Faust van Goethe. Een stuk dat tijdens het Studium Generale uitvoerig aan bod komt.'
De historicus benadrukt dat voorstellingen van hel en hemel altijd subjectieve door de mens bedachte afbeeldingen zijn. `En gemaakt op basis van de opvattingen uit de tijd. Zo zag de Franse filosoof en schrijver Jean-Paul Satre de hel niet meer als een oord. Hij zei: de hel, dat zijn de anderen. Door deze verschillende benaderingen krijgen de begrippen steeds weer nieuwe en andere betekenissen. Op de cd's die ik meeneem is dat ook te horen.'
Studium Generale organiseert de cyclus De verbeelding van hel en hemel op dinsdag 2 en dinsdag 9 december in het Amphitheater van de Vrijhof van 19.30 tot 21.00 uur. Tijdens de eerste cyclus komen muzikale fragmenten van Ben Coelman aan bod. Kunsthistoricus Elvira van Eijl verzorgt de volgende sessie over hel en hemel in de schilderkunst.
