Tekst: Sandra Pool
Foto's: Gijs van Ouwerkerk
 |
Gerard Roelofs, hoofd Mesa+ cleanroom, toont zich een tevreden man. `Dit is echt top of the bill qua trillingsvrije ruimte,' zegt hij trots bij de nadering van NanoLab in wording. `Het schiet echt op. Ik ben een week niet op de bouw geweest en er is al weer heel wat werk verzet.' Samen met Ton Polmann, toezichthouder van de werktuigbouwkundige installaties en ingehuurd door de Vastgoedgroep Drienerlo inspecteert hij de stand van zaken. `We zitten goed op schema', merkt Polmann op. `Ze werken zowel binnen als buiten keihard.'
De ronde begint in het bestaande gebouw Temp, ooit vijftien jaar geleden neergezet als doorgaanshuis en nu omgetoverd tot bouwkeet. Aan de wand hangt een infographic. Polmann: `Zo gaat het er volgend jaar mei uitzien. Een strak rood gebouw. Veel glas, vier hoge schoorsteenpijpen en dat alles op een gedeeltelijk trillingsarme bodem.' Roelofs: `De buitenmuren van NanoLab zijn al klaar voor de laatste handeling: het plaatsen van rode platen. In zes à acht verschillende kleuren rood komen er panelen - trespa- aan de buitenkant. Door die variatie in kleur oogt het gebouw straks niet saai en krijgt het rood een speciale tint.' Erachter prijkt Carré waar de bewoners van Langezijds en Hogekamp naar toe verhuizen. In dat vier verdiepingen hoge gebouw komen voornamelijk kantoor- en onderwijsruimtes.
 |
Maar zo ver is het nog niet. Hijskranen en heftrucks domineren nu nog het beeld. Karakteristiek voor de nieuwbouw zijn ook de loopbruggen. De twee bruguiteinden op de eerste verdieping tussen gebouw Zuid-Horst en NanoLab zitten al zichtbaar in de muur. Het loopgedeelte moet nog gemonteerd worden. `De verbindingen op de eerste etage zie je overal terug,' zegt Roelofs. `Je kunt van de Horst naar NanoLab en vandaar weer binnendoor naar Carré. Die Segways (elektrisch aangedreven stavoertuigjes, red.)zouden er trouwens prima overheen kunnen,' lacht hij. `Maar dan moeten er wel verkeersregels komen!'
 |
Enthousiast laat het hoofd cleanroom de zichtlijnen zien. `Die zijn oh zo belangrijk voor de architect.' Hij bedoelt de strook tussen Carré (rechts) en NanoLab (links). `Het is dat er nu een betonwagen voor staat, maar anders kun je portiersloge Charlie zien liggen.' De ruimte tussen de twee nieuwbouwpanden wordt verkeersluw. `Je mag hier alleen wandelen of fietsen. Nu denderen er nog vrachtwagens, maar na de oplevering is het verboden terrein voor gemotoriseerde voertuigen. We willen hier zo min mogelijk trillingen hebben. De aanvoer van materialen gebeurt daarom ook onder de verbindingsbrug van de Zuidhorst en het lab, zo ver mogelijk weg van de cleanroom.'
 |
Want die moet straks trillingsarm zijn. Op de foto zie je rechts van de witte constructiepalen het laboratorium, oppervlakte: achthonderd vierkante meter. Links van de palen komt eerst een gang en daarachter de cleanroom waarvan de zwarte afvoerpijpen zichtbaar zijn. De muren van het lab zijn inmiddels opgetrokken en voorzien van een strook raam. `Iedereen kan zien wat wetenschappers hier doen. Bezoekers krijgen zo echt een kijkje in de keuken.' Zon die op de ramen schijnt, zal geen invloed hebben op de condities binnen, verzekert Roelofs. `Het gaat om dubbelglas en bovendien wordt de lucht en temperatuur per ruimte gecontroleerd. Alleen de mensen zelf kunnen de condities verpesten. Als ze bijvoorbeeld op de vloer gaan stampen of met vijf man tegelijk een ruimte induiken.' Niet alleen van buiten, ook van binnen kunnen nieuwsgierigen de speciale onderzoeksruimte bekijken. Er loopt een gang helemaal rondom de duizend vierkante meter cleanroom. `Het lab krijgt daardoor een heel open karakter,' aldus Roelofs. Het meest trillingsvrije gedeelte ligt in de punt van het gebouw. `Dat stuk heeft de hoogste kwalificatie in de gradatie trillingsarm. Naarmate de vloer opschuift richting trillingsbronnen vooraan in het gebouw, neemt de kwalificatie af.'
 |
Polmann (rechts) en Roelofs bekijken de speciale betonvloer voorzien van lege voegen die trillingen opvangen en breken. `Kijk,' zegt Polmann. `De betonnen platen, tachtig centimeter dik, liggen een paar centimeter los van elkaar. Nu zit er een reep isolatiemateriaal tussen om de voegen schoon te houden. Die gaat er straks uit en dan dekken we de boel af zodat er een dilatatievoeg ontstaat, een lege ruimte tussen de betonplaten die trillingen breekt.'
 |
Ook het dak is een verhaal apart. `Alles hangt als het ware ín de cleanroom,' zegt Roelofs. Polmann: `We creëren een doos in een doos.' Een witte overspanning - strak in de nok van het dak en over de gehele oppervlakte - vormt het geraamte van het plafond dat eronder komt te hangen. Dat gebeurt aan kleinere stalen systeembalken, hulpconstructies. `De ruimte tussen de nok en dat andere plafond blijft leeg. Daar stroomt de luchtaanvoer over.' Het dak kan door deze constructie wel een stootje hebben. `Een heftige sneeuwval moet het kunnen opvangen. In het ergste geval kan het dak acht centimeter doorzakken.'
 |
Roelofs prijst het ontbreken van paalconstructies in de cleanroom. `Niks staat op de grond. Het is hier paal en zuil vrij. Je ziet alleen de afvoerleidingen boven de grond uitsteken. Thats' it. Hierdoor creëer je een heel stabiel vloerveld.' Ook de muren komen boven de vloer te hangen. `Dat is nodig omdat ze anders luchttrillingen over de grond kunnen verspreiden en dat wil je hier niet hebben.' Daarom staan ook alle pompen die nodig zijn voor vacuümprocessen van onderzoek in de kelder, voegt eraan Polmann toe. `De apparaten hebben we gescheiden van de onderzoeksvloer en staan ondergronds.'
DE OPLEVERING
De oplevering staat voor mei gepland. Roelofs:`De bouw is dan af, maar de bewoners kunnen er niet direct in. Het zal nog wat tijd kosten om het gebouw gebruiksklaar te krijgen.' Zo moeten bijvoorbeeld alle onderzoeksapparatuur en inrichtingscomponenten er in worden gemonteerd. `Vergelijk het met een pas opgeleverd huis. Die moet ook een keuken hebben. Het gaat bij de cleanroom om kant-en-klare stukken die alleen geplaatst en aangesloten moeten worden.' Het kantoorgedeelte van Mesa+ - goed voor zo'n vierhonderd vierkante meter - grenst aan de cleanroom. `Op de begane grond zien we straks werkkamers, een social corner met een zitje, koffieapparaat en keukenblok. Ernaast komen, niet geheel onbelangrijk, de toiletten en de technische ruimte met de stadsverwarming en circulatiepompen voor de warmtevoorziening. Daarboven, op de eerste verdieping, komen de kantoren van Mesa+. `Dave Blank en Mirjam Luizink zitten hier. De directie dus. En de leerstoelen ook.'
Gebouw de Waaier wordt momenteel ook onder handen genomen. De kantine wordt omgebouwd tot bedrijfsrestaurant en het gebouw krijgt er een vleugel bij, ter uitbreiding van de zalencapaciteit en voor academische plechtigheden. Roelofs is vanaf mei verantwoordelijk voor de nieuwe cleanroom. Hij denkt dat de verhuizing van de vakgroepen in juli zal beginnen. `Dan is dit echt een toonaangevend lab dat qua trillingsvrije zones zeer uniek is. We kunnen op topniveau meedoen met onderzoek op het gebied van nanotechnologie.'
