De universiteiten bereiden bezuinigingen voor om de korting van honderd miljoen euro op het vrije onderzoeksbudget op te vangen. Utrecht kondigt een sanering aan van vijftien miljoen euro. Andere instellingen zijn nog aan het rekenen.
De omvang van de saneringsplannen van de Universiteit Utrecht zijn opmerkelijk, omdat het geld dat OCW bij de universiteiten weghaalt geen harde bezuiniging is: het budget van de instellingen wordt trapsgewijs overgeheveld naar wetenschapsfinancier NWO. Pas in 2011 gaat het om honderd miljoen, en universiteiten kunnen hun korting met succesvolle onderzoeksaanvragen terugverdienen.
Toch gaat Utrecht snoeien in het aantal promotieplaatsen: in 2011 moet het aantal aio’s met 250 zijn teruggebracht, en ook de bibliotheek moet er aan geloven. Een nadere toelichting op de cijfers wil de instelling niet geven. “We hebben aan het U-blad laten weten hoeveel we willen bezuinigen, maar het exacte plan moet nog worden vastgesteld”, aldus een woordvoerder.
Uit informatie van OCW blijkt echter dat het vrije onderzoek aan de Universiteit Utrecht niet met vijftien, maar met ‘slechts’ 12,1 miljoen euro wordt gekort. “Bovendien hoeven instellingen niet langer geld bij te leggen voor onderzoeksprogramma’s die worden bekostigd uit de vernieuwingsimpuls – de veni, vidi, en vici-subsidies”, zegt een woordvoerder van minister Plasterk. “Dat scheelt een grote instelling als Utrecht al snel tonnen. Daarnaast mogen we toch hopen dat de instelling gretig aanspraak zal maken op de miljoenen die straks via NWO worden verdeeld.”
Maar omdat universiteiten van tevoren niet weten hoeveel geld ze binnenhalen uit die fondsen, is voorzichtigheid geboden, zegt ook CvB-lid Kees van Ast van de Universiteit Twente. Ook zijn instelling gaat snoeien in het aantal promotieplaatsen, vooral bij de technische faculteiten. “Bovendien moet je bij NWO toch vijf of zes voorstellen indienen voor er eentje wordt gehonoreerd en ook dat proces kost tijd en geld. Daardoor zullen er landelijk uiteindelijk minder promovendi kunnen worden aangesteld.”
De Universiteit Leiden is nog aan het kijken hoe de ‘kasschuif’ van Plasterk in de begroting gaat landen. Toch houdt bijvoorbeeld de letterenfaculteit al rekening met een extra korting boven op de eerder aangekondigde reorganisatie.
Dat de bezuinigingen vooral het aantal promotieplaatsen bedreigen, maakt weinig indruk op promovendinetwerk PNN. Voorzitter Gertjan Tommel. “Het valt ons op dat universiteiten de afgelopen jaren een enorme hoeveelheid aio’s hebben aangenomen zonder dat er veel meer professoren zijn bijgekomen. Daardoor laat de begeleiding vaak te wensen over. Die wordt misschien beter als er straks minder aio’s zijn.”
Overigens is niet iedere instelling van plan om op voorhand in het aantal promotieplaatsen te snoeien. Bij de Vrije Universiteit gaat men er van uit dat de afname van de matchingsdruk handhaving van het aantal arbeidsplaatsen mogelijk maakt. Rector magnificus Bouter: “We moedigen onze faculteiten bovendien aan meer dan ooit in te zetten op geld uit de vernieuwingsimpuls van NWO. Zo kunnen ze het geld dat we kwijtraken uit de eerste geldstroom weer terugverdienen.”
Terwijl de individuele universiteiten schermen met aanpassingen in hun strategie, is het bij koepelorganisatie VSNU business as usual. Rond de presentatie van de OCW-begroting in september kon de vereniging met een snelle lobby voorkomen dat minister Plasterk al in 2008 honderd miljoen euro zou weghalen uit het vrije onderzoeksbudget van de universiteiten. Woordvoerder Aly Oldersma laat weten dat de kasschuif niet meer op de agenda staat. De VSNU heeft volgens haar geen inzicht in de financiële gevolgen voor haar leden.
HOP, Thijs den Otter
