Grote gedachten

Het honoursklasje ging in februari dit jaar van start en is een extra onderwijstrack van twee jaar, bedoeld voor excellente studenten en verzorgd door een select corps van UT-docenten. De deelnemers volgen de vakken bovenop hun normale studieprogramma.

Spinoza

De eerste module, Grote Denkers, zit er bijna op. Psychologiestudent Joke Noppers had veel plezier in de opdracht. `Het begon natuurlijk al met de keuze voor een grote denker. Je kiest niet zomaar iemand, dat doe je beargumenteerd. Ik wilde eerst voor een vrouw gaan, maar ik kon geen geschikte persoon vinden van wie ik ook al wat weet. Hannah Arendt ken ik slecht en vanuit de psychologie kan ik weinig met iemand als Marie Curie. Met Michel Foucault daarentegen had ik tijdens mijn minor filosofie al eens kennis gemaakt.'

Joke Noppers

Noppers bracht de zomer door met het lezen van een deel van het oeuvre van de Franse filosoof. `Ik vind hem heel interessant, hij kijkt heel kritisch naar de maatschappij en ziet overal machtsmechanismen. Hij vindt bijvoorbeeld dat in de achttiende eeuw de mens door allerlei kaders, zoals gezondheidszorg en kerk, gedwongen werd om gehoorzaam, braaf en ijverig te zijn. Die kaders werden gesteld om het volk te kneden en te disciplineren want er was behoefte aan arbeidskracht. Die lijn kun je doortrekken naar nu. Ook nu wordt ons door een instantie als het Voedingscentrum verteld dat we niet mogen roken en drinken en dat we veel moeten bewegen. We moeten braaf en productief zijn. Foucault zou daar meteen een machtsmiddel in zien.' Gaat Noppers daarin mee? `Nou, ik ben niet meteen een volgeling geworden, ik zie het liever als een handreiking, een alternatieve blik op de waarheid.'

Ze besteedde ook aandacht aan het leven van de filosoof. `Foucault verzette zich tegen die machtsmechanismen, wilde zijn eigen unieke leven leiden in plaats van het radertje te zijn dat de overheid van hem wilde maken. Hij was homoseksueel en droeg dat ook uit. Het was een heel flamboyante man. En, als je z'n foto's bekijkt, hij had een echte karakterkop.'

Foucault

Natuurkundestudent Sander Wildeman verdiepte zich de afgelopen maanden in Benedictus de Spinoza. Al was dat niet zijn eerste keus. `Ik wilde eerst iets doen met Schrödinger, een van de grondleggers van de kwantummechanica. Ik had daarover een gesprek met een oom van me. Niet doen, zei hij, Spinoza is véél interessanter. Daar heb ik me door laten overtuigen. Geen slechte keuze, want toen ik mijn begeleider Henk Procee vertelde dat ik van grote denker was veranderd, bleek er toevallig net een Spinozacongres in Amsterdam te zijn. Het zat helaas al vol, maar Procee zei dat ze in Amsterdam een beetje anarchisme wel konden waarderen. Dus ben ik gewoon gegaan. Uiteindelijk zat ik helemaal vooraan, tussen de sprekers in.'

Later verdiepte Wildeman zich in het werk Verhandeling over de verbetering van het verstand. `Dat schreef Spinoza als een soort inleiding op z'n latere werk. Kennelijk voorzag hij wel dat het niet makkelijk is om hem te snappen. Aan de ene kant pleitte hij voor tolerantie en vrijheid van meningsuiting, aan de andere kant heeft hij bewezen dat de vrije wil niet kan bestaan. Wij ervaren wel een vrije wil, maar dat komt doordat we niet alles weten, zegt hij. Bovendien wil Spinoza ons laten zien dat we via de rede een ultieme vorm van geluk kunnen vinden. Ja, het is moeilijk uit te leggen, maar Spinoza heeft dat met strikte wiskundige en geometrische methoden aangetoond in z'n hoofdwerk, de Ethica. Met definities, grondwaarheden en stellingen bewijst hij daarin dat de mens gedetermineerd wordt door de natuur, en serveert hij de vrije wil af. Ik ben er nog niet over uit of ik het met hem eens ben.'

Sander Wilderman

Denken Noppers en Wildeman dat er uit hun klas ook een Grote Denker kan opstaan? Wildeman lacht. `Geen idee, dat zal nog moeten blijken uit onze grote daden.' Noppers: `Dat is lastig te zeggen, ik zie ons meer als onderzoekers die een kennisklimaat vormen en uit zo'n gemeenschap kan dan een denker groeien.

Aanstaande zondag presenteren de twaalf studenten hun Grote Denker. Daarna gaan ze door naar de volgende module: Grote Vraagstukken, waarin ze Tijd, Leven en Toekomst behandelen.

Begin februari 2008 start de tweede lichting van het Honoursprogramma. Eerste- en tweedejaars studenten kunnen zich tot 30 november aanmelden via www.utwente.nl/honours