Eerder dit jaar bleek al uit de Academic Freedom Index dat de academische vrijheid wereldwijd onder druk staat. Wetenschappers krijgen steeds minder ruimte om vrij onderzoek te doen en studenten kunnen niet altijd veilig protesteren.
Dat bevestigt ook een nieuw rapport van Scholars at Risk (SAR), een organisatie die sinds 2015 jaarlijks zogenoemde ‘aanvallen’ op de vrijheid van academici, studenten en onderwijsinstellingen in kaart brengt. In totaal telde SAR het afgelopen jaar 382 incidenten in 59 landen.
Bijna de helft daarvan bestond uit directe vormen van geweld. Zo trad de politie bij verschillende studentprotesten in India, Servië en Indonesië gewelddadig op, met bijvoorbeeld traangas, rubberkogels en waterkanonnen. En in landen als China en Rusland werden academici opgepakt en gevangengezet.
Maar de academische vrijheid staat ook onder druk als de overheid zich te veel bemoeit met het onderwijs en de wetenschap, bijvoorbeeld door te bepalen waar onderzoek naar gedaan mag worden of wat er in het curriculum moet staan.
India
De meeste incidenten vonden dit jaar plaats in India: in totaal werden daar 42 aanvallen genoteerd. De overheid zou zich veel met het bestuur van universiteiten bemoeien en de academische vrijheid van het land is ‘volledig ingeperkt’, aldus SAR.
Zo worden docenten die zich vrij uitspreken ontslagen en worden studentprotesten hardhandig neergeslagen. Bij meerdere incidenten werden studentactivisten meegenomen door de politie, vastgehouden en zelfs gemarteld.
Toch wil de EU nauwer samenwerken met India, liet Commissievoorzitter Ursula von der Leyen in januari weten. Het land mag waarschijnlijk gaan deelnemen aan Horizon Europe.
Iran
In Iran is de academische vrijheid al twee decennia zeer beperkt, maar volgens de auteurs van het rapport is het nu op een dieptepunt. De grootschalige studentprotesten begin dit jaar werden hardhandig neergeslagen en verschillende studenten en academici werden gearresteerd. In sommige gevallen werden zij geëxecuteerd.
Daarnaast raakten door de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran meer dan dertig universiteiten en andere onderwijsinstellingen beschadigd. Onder meer collegezalen, laboratoria, bibliotheken en datacentra werden getroffen.
Verenigde Staten
Ook de Verenigde Staten worden veelvoudig genoemd in het rapport: SAR noteerde er dit jaar in totaal 40 aanvallen op de academische vrijheid. De regering-Trump oefent zware druk uit op de universiteiten: subsidies worden ingetrokken, onderzoekers moeten zich houden aan strenge richtlijnen en docenten mogen niet vrijuit lesgeven over onderwerpen als racisme en gender. Daarnaast verloren meerdere medewerkers hun baan na kritische opmerkingen over de dood van Charlie Kirk.
Nederland
Nederland wordt dit jaar niet genoemd door Scholars at Risk. Toch gaat ook hier de academische vrijheid achteruit, bleek uit de Academic Freedom Index. Nederland scoort inmiddels lager dan de meeste EU-landen; alleen Griekenland, Roemenië, en Hongarije doen het slechter.
In voorgaande jaren noteerde SAR meermaals het gewelddadig optreden van de politie tijdens pro-Palestijnse protesten. Maar pro-Palestijnse actievoerders droegen ook zelf bij aan een onveilig gevoel op de campus, zag de organisatie, onder meer door universiteitsgebouwen te vernielen.
Hoopvol
In totaal is de academische vrijheid in ruim vijftig landen substantieel afgenomen, terwijl er slechts negen zijn waar die toenam. Toch blijven de auteurs van het rapport hoopvol: in sommige landen zien zij dat de academische vrijheid zich ook weer kan herstellen.
Als voorbeeld noemen ze Brazilië, waar de academische vrijheid sterk afnam onder de regering van president Jair Bolsonaro. Maar onder een nieuw bewind wist dat zich weer te herstellen: er werd opnieuw geïnvesteerd in onderzoek en de autonomie van universiteiten werd versterkt. De academische vrijheid zou er inmiddels zelfs groter zijn dan in Nederland.
Ook zijn de auteurs ‘voorzichtig optimistisch’ over de nieuwe regeringen in Bangladesh, Venezuela en Hongarije.
