Zoals een linkerhand het spiegelbeeld van een rechterhand is, zo zijn er in de natuur vaak twee varianten van een organisch molecuul. Van sommige moleculen (aminozuren) hebben we echter maar één van de twee in ons lichaam.
Voor hun onderzoek naar zulke organische moleculen ontvangen de Fransman Henri Kagan en de Japanner Kenso Soai de Nobelprijs voor de scheikunde. De vraag was hoe je één van de twee soorten moleculen kon creëren, zonder de spiegelbeeldige variant. Meestal ontstaan ze namelijk allebei tegelijk.
Pasteur
Dit onderzoek heeft een lange geschiedenis. De wetenschapper Louis Pasteur (beroemd van het pasteuriseren van melk) bestudeerde in 1857 al een kristal dat in twee varianten voorkomt: bacteriën reageren wel op de ene soort en niet op de andere.
Bijna 130 jaar later, in 1986, liet Kagan zien dat je met de juiste hulpstoffen (katalysatoren) grote hoeveelheden van de ene soort kon krijgen, terwijl er slechts kleine hoeveelheden van de andere soort ontstonden.
In 2003 zette Soai de tweede stap: hij kreeg het voor elkaar om slechts één van de twee soorten te laten ontstaan. Er hoefden maar iets meer moleculen van de ene soort te zijn om uiteindelijk de spiegelbeeldvariant te verdringen. Zoals het Nobelprijscomité het omschrijft: hij dwong de natuur om te kiezen tussen twee spiegelbeeldige opties.
Deze ontdekking is onder meer belangrijk geweest voor het ontwikkelen van nieuwe medicijnen: van sommige moleculen is het ‘verkeerde’ spiegelbeeld schadelijk en die variant kun je nu weglaten.
De Nobelprijs bedraagt dit jaar 12 miljoen Zweedse kronen, omgerekend meer dan één miljoen euro. De twee winnaars delen deze prijs.
Nederlanders
De allereerste Nobelprijs voor de chemie ging in 1901 naar een Nederlander, Jacobus Henricus van ’t Hoff. Drie andere Nederlanders hebben hem daarna nog gewonnen, onder wie tien jaar geleden de Groningse hoogleraar Ben Feringa.
