`Ik ga niet preken, ik heb iets te zeggen', begon Plasterk zijn toespraak voor een volle zaal. Volgens de onderwijsminister is het huidige stelsel van hbo en universiteiten onder druk komen te staan door een paar ontwikkelingen. `Ten eerste de toestroom. In 1950 was vijf procent van de bevolking hoger opgeleid. Onze huidige ambitie is vijftig procent. Dit jaar stroomt 47 procent van de jongeren het hoger onderwijs in.' De samenstelling van deze groep is diverser geworden, zegt Plasterk. `Sommigen spreken thuis een andere taal dan Nederlands. Daarnaast zijn er autochtone Nederlanders die niet kritisch lezen of goed kunnen schrijven.' Het universitaire onderwijs is volgens de minister ook breder geworden en trekt vooral studenten aan die niet primair een wetenschappelijke drijfveer hebben, maar gewoon een beroep willen leren. `De klassieke Humboldtiaanse universiteit als gemeenschap van wetenschappers met gezellen is een fictie geworden. Is er echt zo'n fundamenteel verschil tussen fysiotherapie en bedrijfskunde?'
Ook het hbo loopt tegen grenzen aan. `Er ontstaat enerzijds een reële behoefte aan toegepast onderzoek in het hbo. Anderzijds is er een groot probleem met instromers. mbo-leerlingen hebben moeite om mee te komen, terwijl vwo-leerlingen klagen dat ze onvoldoende worden uitgedaagd.' Een punt is dat jongeren te vroeg een richting moeten kiezen, op het gevaar af dat ze verkeerd kiezen. `Het zou beter voor ze zijn om met een bredere studie te beginnen en later te specialiseren.' Plasterk zegt zich te realiseren dat er een grote aversie bestaat tegen stelselherziening, maar betwijfelt of het huidige binaire systeem wel geschikt is voor de komende decennia. Een voorbeeld hoe het beter zou kunnen haalt hij uit Amerika, Californië, waar het hoger onderwijs vier typen instellingen kent. De community colleges, met tweejarige opleidingen, direct na de highschool. `Voor velen een beroepsopleiding, voor anderen een opstap naar de vierjarige colleges met brede bachelors.' Daarna volgt de university met een bachelor en een master. De vierde categorie is de research university, waar ook gepromoveerd kan worden. `Nogmaals, het is slechts een voorbeeld van een systeem dat meer diversiteit en flexibiliteit zou kunnen bieden.' Plasterk zei van plan te zijn op korte termijn een commissie van vier of vijf leden in te stellen die het huidige Nederlandse stelsel vergelijkt met systemen elders in de wereld. In maart 2010 is er een eerste rapportage te verwachten.
De opening van het academisch jaar betekende ook het begin van nieuwe initiatieven binnen de UT: de invoering van een nieuwe huisstijl gekoppeld aan een nieuwe webstie, en de FAME-regeling waarmee studentondernemers een innovatiekrediet van tienduizend euro kunnen aanvragen. En verder de start van de Graduate School voor talentvolle onderzoekers. In zijn speech refereerde Plasterk aan een eerder werkbezoek aan de UT, afgelopen mei, waarbij hij de plannen om meer structuur aan te brengen in het onderwijs voor promovendi enthousiast aanhoorde. `Ik feliciteer u nu met de start van deze Graduate School.'
Collegevoorzitter Anne Flierman onderstreepte in zijn openingswoord dat de UT boven het gemiddelde wil uitsteken. `De doelstelling om in 2014 tienduizend studenten te hebben, komt met de groei van het aantal vooraanmeldingen plus de komst van het ITC als zesde faculteit steeds dichterbij', aldus Flierman die tevens opmerkte dat de technische studies in de vooraanmeldingen achterblijven. `We blijven daarom investeren in het profiel van de UT. Inhoudelijk, maar ook in de marketing zoals de nieuwe huisstijl.' Van de overheid vraagt Flierman financiële bijdragen voor de kenniseconomie. `We realiseren ons dat herstel van overheidsfinanciën de komende jaren een enorme opgave is, maar een krachtige kenniseconomie als drager van dat herstel is onmisbaar. Wij leggen de lat hoog en verwachten dat de overheid dat ook doet.' Flierman haalde het binnenhalen van de Spinozaprijs (Albert van den Berg) en de Simon Stevin Meester prijs (Detlef Lohse) aan als voorbeelden van excellent UT-onderzoek.
 |
| De opening van het academisch jaar is traditioneel een statige aangelegenheid. Zien en gezien worden, is het credo. Bladen met hartige hapjes, glaasjes fris en wijn zweven geruisloos door de zaal. Bier vloeit uit de tap. Een zwierig hoofddeksel is een vast onderdeel van die fijne ambiance. Vindt ook de vrouw van rector Ed Brinksma, hier geanimeerd in gesprek (Foto: Gijs van Ouwerkerk) |
