Altijd lastig, de opening van het academisch jaar, waar de sprekers moeten laveren tussen waarschuwing en peptalk. Er is te weinig geld en de wereldwijde concurrentie hijgt ons in de nek, maar als instelling zijn we toch goed bezig.
Zo huivert de Universiteit van Amsterdam bij de aanblik van de enorme aantallen eerstejaars. Die groei is weliswaar een compliment aan de UvA, zegt voorzitter Karel van der Toorn, maar kent ook een keerzijde: studenten worden niet meer opgeleid “in de beste academische traditie”. Universitair onderwijs dreigt zijn “wetenschappelijke karakter te verliezen”.
Aan zulk pessimisme lijden ze in Rotterdam niet. Daar loopt alles op rolletjes, aldus scheidend rector Lamberts van de Erasmus Universiteit. In het verleden was daar van alles mis. Opleidingen waren niet populair, studenten haakten te vaak af en het onderzoek was onder de maat, maar na een paar harde ingrepen knapte de instelling aardig op. Er is zelfs geld genoeg, dankzij succesvolle lobby voor een rechtvaardiger verdeling van middelen over de universiteiten. Overigens geen woord over de ontslagen Tariq Ramadan, ook niet in de toespraak van burgemeester Aboutaleb.
Als vanouds scoorde internationalisering weer hoog in de toespraken. De Maastrichtse voorzitter Jo Ritzen legde in het Engels uit hoe zijn universiteit wil uitblinken in “some of the basis traits of university education”, zoals daar zijn “learning how to learn from existing problems” en “problem solving”. Dit alles in internationale context.
VU-rector René Smit deed het in het Nederlands, maar sneed ook de internationalisering aan. Hij wil de Vrije Universiteit graag “digitaalbestendig maken”, omdat onderzoek tegenwoordig zo verweven is met internationale netwerken. Volgens hem zijn de studenten digital natives, terwijl de meeste docenten digital immigrants zijn. En passant pleitte hij voor open access tot wetenschappelijke publicaties en stipte hij de bezuinigingen op onderwijs aan.
De economische crisis werd in veel toespraken aangehaald om eraan te herinneren hoe belangrijk het hoger onderwijs in deze tijd is. Weten de toehoorders wel hoeveel de ons omringende landen in het hoger onderwijs investeren? Radboud-rector Kortmann hoopt dat het kabinet het Duitse en Franse voorbeeld volgt.
Utrecht sprak zelfs van een dubbele crisis: voorzitter Yvonne van Rooy ziet behalve een economische ook een “verborgen crisis” die leidt tot steeds verdere verschraling van het onderwijs. De groepen worden groter en de werkdruk voor medewerkers stijgt. De Utrechtse universiteit moet voor minder geld meer doen en gaat bezuinigen op onderzoek.
Haar pleidooi voor hogere investeringen kreeg bijval van natuurkundige Robbert Dijkgraaf. De president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen sprak ook in Utrecht, waar hij zelf studeerde. Volgens hem is de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs “in de volle breedte afgenomen, vooral in de basisvaardigheden”. Bovendien zijn andere landen het steeds beter gaan doen: “Wij Hollanders weten in onze genen dat het weinig uitmaakt of het water nu hoog staat of het land laag ligt. Alleen het verschil telt.”
Misschien dat Dijkgraaf uit beleefdheid enkele uitspraken achterwege liet die hij deze ochtend in een interview met dagblad Trouw deed. Daarin zegt hij dat studenten te vaak niet worden uitgedaagd. “Universiteiten hebben hun blijkbaar niet genoeg te bieden, dat zou toch niet moeten.”
HOP, Bas Belleman
