UNDOF staat voor United Nations Disengagement Observer Force, gestationeerd in Syrië. Sedert juni 1974 ziet deze kleine vredesmissie toe op het staakt-het-vuren tussen Israël en Syrië en de scheiding van beide legers. In een smalle gedemilitariseerde strook (area of separation) tussen de door Israël bezette Golanhoogte en Syrië heeft UNDOF 22 permanente waarnemingsposten ingericht. Er wonen enkele tienduizenden Syrische burgers in kleine steden en dorpen. Vreemdelingen, zoals de verslaggever van dit blad, hebben een speciale schriftelijke approval nodig van de hoogste baas van UNDOF en van de Syrische autoriteiten om het gebied te mogen betreden.
De Golan ligt in het hart van het Midden-Oosten, ingeklemd tussen Israël (links op de kaart), Libanon (noord), Syrië (oost) en Jordanië (zuid). Het gebied werd in 1967 door Israël vanuit strategische overwegingen op Syrië veroverd en in 1973 kortstondig door Syrië heroverd. Israel sloeg echter binnen een paar weken meedogenloos terug en annexeerde de Golan uiteindelijk in 1981, alhoewel de annexatie niet internationaal is erkend.
De bufferzone loopt over een lengte van honderd kilometer vanaf het drielandenpunt in het noorden tot Jordanië. In het gebied worden dag en nacht patrouilles uitgevoerd. Aan de rand van het scheidingsgebied en op 50 km van hoofdstad Damascus ligt het militaire hoofdkwartier van UNDOF, Camp Faouar. Ard Venema (40) is er tussen de militaire chefs een van de civiele sectiehoofden. Hij behoort tot het burgerpersoneel van het hoofdkwartier, dat verder nog een Nederlander telt, een oud-militair, die gaat over de veiligheid van alle UNDOF-militairen, civiele medewerkers en hun gezinnen in Syrië.
Venema is hoofd van de veertien mensen tellende inkoopsectie die belast is met de inkoop van alle goederen, producten en diensten die nodig zijn voor de UNDOF-missie in de Golan. Zoals de aanschaf van kostbare night vision equipment, het VN-wagenpark, de patrouillevoertuigen en het afsluiten van onderhoudscontracten voor deze kostbare mijnbestendige vehicles. Wat hij ook doet is het aanbesteden van allerlei grote bouwprojecten zoals security walls die de waarnemingsposten beter moeten gaan beschermen dan het 35 jaar oude kippengaas nu doet. `Ik zit met mijn groep aan het begin van de pijplijn. We specificeren tot in detail wat er nodig is en zoeken daar partners bij. Ik huldig het principe: best value for money. De VN moet aanzienlijk effectiever zijn geld uitgeven. Er is ontzettend veel geld te besparen aan de kostenkant. Dat kan dan weer worden ingezet ter verdere realisering van haar doelen.'
Camp Faouar, een donderdag in april. De regen komt met bakken uit de hemel. Een plotselinge donderklap zet het legerkamp aan de rand van de Golan in donker. De paar vaste kampkatten en -honden zoeken een goed heenkomen. De pc in Ard's kantoortje valt uit, maar even later zorgt een dieselgenerator weer voor stroom. `Dit weer is absoluut niet representatief voor de tijd van het jaar', zegt hij ietwat teleurgesteld. Het liefst zou hij zijn Nederlandse gast met stralend weer rondrijden over de Golanhoogten. De fraaie vergezichten op de groene landerijen, het vulkanische gebergte en de besneeuwde toppen van Mount Hermon langs de grens met Libanon zijn van een aparte bekoring. Zeker als de zon er op staat.
`Vorig jaar, ik zat hier nog maar net, zorgde een autobom in Damascus voor 17 doden. Dat was even schrikken, maar nu is het rustig. Er is in het kamp iedere dag een gedetailleerde briefing over de situatie in de regio en de rest van het Midden-Oosten. Alle violations - overtredingen van het bestand tussen Israël en Syrië - hoe klein ook, worden gemeld. Vaak gaat het om herders die illegaal de bestandslijn oversteken. Maar gezien vanuit Israëlisch perspectief zouden dat ook vermomde terroristen kunnen zijn, of drugssmokkelaars. Laatst reed een vrachtwagen met weigerende remmen dwars door de afrastering van een VN-positie heen.'
Het doel van UNDOF, aldus Venema, is om met een volume van ruim elfhonderd militairen (Oostenrijkers, Polen, Indiërs, Kroaten, Japanners en Canadezen) en een klein percentage burgerpersoneel, elke vorm van escalatie in het gebied te voorkomen. `We zitten hier qua spanning in `phase 1' op een schaal van 5. In Libanon, waar de vredesmissie UNIFIL met 15 duizend militairen is gelegerd, staat de wijzer tussen de 2 en 3. Daar en in de Gazastrook zitten de Hezbollah en Hamas. Die zorgen voor meer directe dreiging omdat ze geweld gebruiken om hun standpunten duidelijk te maken. Overigens, de leider van de Hamas woont gewoon in Damascus. Dat dan wel weer.'
Ard noemt Syrië een warm, hartelijk en gastvrij volk, zij het wat timide. Persvrijheid bestaat er niet echt, de Mukhabarat - de geheime dienst - is een geduchte, mysterieuze bedrijfstak waarin een onbekend aantal mensen een boterham verdient. Dat blijkt. Op de drukke weg tussen Damascus en Quneitra dwingen twee norse undercoveragenten in een oude auto ons bruusk tot stoppen nadat Venema's gast argeloos foto's heeft gemaakt van de omgeving. Dat mag daar dus niet, want er zouden mogelijk militaire objecten op kunnen staan. We komen er met een stevige waarschuwing en het deleten van een paar plaatjes af.
`Syrië is een dictatuur. Dat weet je als je hier komt werken. In het dagelijks leven merk je er niet veel van, zeker niet op mijn werk in Camp Faouar. Politie en militairen zie je overal in het land. Mede daardoor is de criminaliteit relatief laag. Moslims, christenen en allerlei andere religies leven hier al eeuwenlang op een tolerante en respectvolle manier samen. Vrouwen vervullen een steeds belangrijker rol in de maatschappij. Je ziet het land gaandeweg weer liberaler worden. Allerlei hervormingen worden zichtbaar.' Tot juni 2000 was Hafiz-al-Assad de president, die in 1971 na een militaire coup de macht greep. Sinds zijn dood is zijn zoon Bashar de wat `mildere' baas van het land. Hij moest zijn studie oogheelkunde afbreken om zijn vader te kunnen opvolgen.
De regen zorgt vandaag voor een wat droefgeestige sfeer in de regio. De militairen in de VN-posten die we passeren voordat eerst de bufferzone en daarna de bestandslijn met de door Israël bezette Golan wordt bereikt, springen in de houding of strijken hun geweer bij de nadering van de VN-wagen. Syrische militairen die wachthouden bij checkpoints verderop in het gebied komen wat slungelig tevoorschijn uit hun commandopost. Meestal zijn dat eenvoudige gebouwtjes met een roestige slagboom voorzien van een oude autoband als contragewicht. De militairen die wacht houden bij het `Saasaa' checkpoint kennen Venema inmiddels en groeten vriendelijk. Een paar soldaten checken nauwgezet of de komst van de passagier naast Venema wel is aangemeld.
Het op de plaat vastleggen van alles wat maar enigszins militair is, is streng verboden. Ook de brullende, hevig walmende militaire vrachtwagens die al in de jaren zestig op de weg verschenen, mogen niet op de foto. De gammele Syrische voertuigen scheuren over de drukke openbare weg - buiten de bufferzone - waar geen verkeersregels lijken te gelden. Hier geldt het recht van de sterkste. Het is uitkijken geblazen, maar Venema slingert zijn wagen behendig door de mierenhoop. Links en rechts schieten auto's en andere gevaartes voorbij. Pickups zitten volgestouwd met hele families, tot babies en allerhande huisdieren toe. Vanuit de laadbak van het militaire vehikel kijken besnorde manschappen verwilderd om zich heen. Geen helm, wel hoofddoekjes of bivakmutsen. Geweren - Kalashnikovs - bungelen over hun schouders.
Venema: `Ach, het ziet er wat krijgshaftiger uit dan het is. Het leger materieel is sterk verouderd en niet meer van deze tijd.'
Om een beeld te krijgen wat er zich 35 jaar geleden heeft afgespeeld op de Golan stelt hij voor om morgen een bezoek te brengen aan het `Tishreen (October) War' Panorama museum in Damascus, waar onder meer de oorlogen tussen de buurlanden tot in detail zijn uitgebeeld. Compleet met de op een plein uitgestalde wrakstukken van neergehaalde Israëlische vliegtuigen en ander vijandig materieel, plus binnen in het gebouw een panoramische weergave van de grote veldslagen om het bezit van de Golanhoogtes. Dat indrukwekkende panorama - gezien vanuit Syrisch perspectief - is een waar pronkstuk waaraan honderd Noord-Koreaanse kunstenaars twee jaar lang hebben gewerkt.
Vanuit Camp Faouar stuurt Venema zijn Toyota met VN-embleem en -nummerbord naar de door Israëlische militairen in 1973 verwoeste stad Quneitra, een merkwaardige bezienswaardigheid op 1000 meter hoogte. Aan de overzijde van een brede, onbebouwde groenstrook bespieden Israëlische wachttorens dag en nacht de omgeving. Wat ooit een levendige provincieplaats moet zijn geweest, is sinds 1973 één grote puinhoop. Letterlijk, er staat geen huis meer overeind. Het silhouet van een kerk verheft zich ongeschonden uit de chaos. Van het Golanziekenhuis zijn alleen nog de contouren zichtbaar. Ard vertelt dat Israël zich in oktober 1973, nadat de slag met Syrië was gewonnen, uit een deel van het veroverde gebied moest terugtrekken, op last van de VN. Dat gebeurde, maar niet nadat het leger Quneitra met de grond gelijk had gemaakt. `De VN heeft een rapport uitgebracht waarin deze actie van Israel scherp is veroordeeld', aldus Venema.
De Syrische wacht bij de `crossing' in Quneitra, een vriendelijke luitenant gehuld in ouderwets legeruniform, nodigt ons binnen. De zwart-wit tv in het wachthuisje biedt de hele dag toch al meer sneeuw dan fatsoenlijk beeld, dus een beetje leven in de brouwerij kan geen kwaad. In het piepkleine keukentje bereidt een collega een eenvoudige doch voedzame bonenmaaltijd voor zijn maatje. Een pot verse, dampende thee wordt op tafel gezet. Het smaakt naar kaneel en veel suiker. We praten over alledaagse dingetjes. Bij het afscheid waarschuwt de soldaat voor landmijnen waarmee het groen achter de commandopost bezaaid ligt. Even uitkijken dus.
Morgen viert Syrië feest: dan is het onafhankelijksheidsdag, ook in Quneitra. Families trekken er vrolijk op met vlag en al op uit voor een smakelijke picknick of barbecue tussen de verwoeste huizen. Voor buitenstaanders is het een niet-alledaags, bizar schouwspel.
Ard Venema verhuisde in augustus 2008 van New York naar Damascus, waar hij zich inmiddels thuisvoelt. `De opportunity om op locaal niveau ervaring op te doen met het fenomeen inkoop heb ik met beide handen aangegrepen. Mijn budget is aanzienlijk kleiner dan in mijn vorige baan op het hoofdkantoor van de VN. In New York hield ik me onder meer bezig met het charteren van vliegtuigen voor het transport van al die honderdduizend militairen tussen de donorlanden en de vredesmissies in het veld. Enorme operaties! In Syrië ben ik voor het eerst leidinggevend en heb ik minder te stellen met de stroperige bureaucratie van het hoofdkantoor. Ik ben inmiddels aardig ingeburgerd en voel me hier thuis, zowel in het kamp als in Damascus.'
Zijn appartement in een diplomatenwijk biedt een fraai uitzicht over de stad. Gezang galmt vanuit de moskeeën. In de weekenden pakt Ard de auto om alleen of met vrienden het land te verkennen of een bezoek te brengen aan Beiroet, op twee uur rijden. De hoofdstad van Libanon, ooit het Parijs van het Midden-Oosten genoemd, ligt aan de Middellandse Zee en is volgens hem veel mondainer dan het grotere, traditionele Damascus, met zijn oude, bezienswaardige centrum. In Syrië maakte hij al uitstapjes naar fraaie oorden als Palmyra en Aleppo. `Er is hier zoveel antieke cultuur te zien. Je neigt ernaar om steeds gemakkelijker te gaan denken omdat je de dreiging niet echt voelt. Maar intussen maak je wel deel uit van een vredesmissie en moet je ook als niet-militair scherp blijven. Laatst reed ik door de woestijn naar het oosten, het ging lekker en ik dacht waarom rij ik niet even (wat heet, een paar honderd kilometer, red.) door naar wat ooit Mesopotamië was en nu Irak: het land van de Tigris en Euphraat, de bakermat van de beschaving? Toen realiseerde ik me dat ik met mijn VN-wagen al buiten de toegestane area reed.
`Ik doe al jaren wat ik leuk vind en combineer het nuttige met het aangename. Ik heb al veel van de wereld gezien vanuit mijn vorige banen', vertelt hij. `Ik reis veel. Niet alleen naar New York waar mijn Amerikaanse vriendin Tanya woont en werkt, maar ook naar landen als Nepal, Kongo, Ivoorkust, Jordanië, Libanon waar ik inkooptrainingen heb verzorgd. Die ben ik, toen ik nog in New York zat, gestart voor alle VN-vredesmissies in de wereld. Op dat vlak zijn binnen deze zeer bureacratische, budgetgestuurde organisatie nog veel slagen te maken.'
Om de accu weer op te laden reist hij af en toe naar Nepal om een week of twee te mediteren in een boeddhistisch klooster. `Vorig jaar kon ik dat combineren met een training voor de VN-missie in Kathmandu. Ik kom er voor nog geen tien dollar per dag helemaal bij van de stress van alledag. Voor mij is dat heilzamer dan welke managementbenadering dan ook.'
In een gezellig, bomvol restaurant in de oude binnenstad van Damascus, waar mannen en vrouwen tussen het eten door met hun waterpijp vluchtige wolkjes de lucht inblazen, vertelt Ard over zijn toekomstplannen. `Ik kreeg in New York al snel de mogelijkheid om in een soort change management team nieuwe inkoopconcepten te introduceren, meer gericht op strategisch inkopen. In die richting wil ik me verder ontwikkelen als de detachering in Syrië afloopt. Misschien dat het wel weer New York wordt. Dan kan ik daar ook weer een marathon mee pakken. Het speciale van het werken bij de VN is dat je een bijdrage levert aan iets essentieels: een betere wereld.'
Loopbaan tot nu toe
1987-1993: studie technische bedrijfskunde, afgestudeerd bij de vakgroep ontwikkelingskunde (bij professor Erik-Joost de Bruijn). Was voorzitter van de reiscommissie van Stress die in 1991/92 als eerste studievereniging een werkreis naar Zuid-Afrika organiseerde, kort na de afschaffing van de apartheid. Tijdens zijn afstuderen woonde hij een half jaar in Bandung; 1994: reserve-officier bij de Koninklijke Marine (dienstplicht) - ontwikkeling van een kosten database, te gebruiken bij ontwikkeling en acquisitie van nieuwe schepen; 1995 - 1998: PTT Telecom: logistiek en inkoop - tactisch inkoper / inkoop manager transmissie systemen; 1999 - 2000: Telecom Eiran (Eircom) in Dublin, Ierland (uitgezonden door KPN): intern consultant en projectmanager voor de inkoop en vastenet-organisatie van de Ierse telecommaatschappij; 2001: AT Kearney & Cyberlynx, Sydney, Australië : strategic sourcing consultant; 2002-2004: KPN Telecom - Category Manager in de Inkoop afdeling van het Vaste Net, verantwoordelijk voor de inkoop van alle ADSL apparatuur (centrales en klantapparatuur); 2005 - augustus 2008: United Nations - Procurement Division (New York). 2008 (augustus)- heden: Chief Procurement Officer UNDOF, Damascus (Syrië), een detachering van voorlopig twee jaar.
 |
 |
