In Khayelitsha, een sloppenwijk net boven Kaapstad, worden `thuishulpen' betaald per afgelegd patiëntenbezoek. Maar de armoedige wijk is uitgestrekt en het kost de thuiszorgmedewerkers veel tijd om zich te voet van patiënt naar patiënt te spoeden. Recent kregen alle thuishulpen een fiets. Sindsdien helpen ze twee keer zoveel patiënten en verdubbelde hun salaris. Ziehier een voorbeeld van een geslaagd fietsproject, aldus Martin van Maarseveen, hoogleraar verkeer en vervoer aan de faculteit CTW.
Meer van dat soort projecten zouden mooi zijn, zegt hij, maar het klakkeloos aanleggen van fietspaden en uitdelen van fietsen volstaat niet. Vandaar het project cycling academic network, waar afgelopen dinsdag op het Enschedese ITC (Institute for Geo-Information Science and Earth Observation) het startsein voor klonk. Onder supervisie van Van Maarseveen gaan zes promovendi in Delhi, Kaapstad en enkele Braziliaanse steden onderzoeken waar de behoefte zit, welke voorzieningen gewenst zijn en hoe dat in `planningsprocessen kan worden verankerd'.
`De fiets is met name in miljoenensteden al lang in beeld om de verkeersdrukte en daarmee ook de milieuproblematiek te beheersen', zegt Van Maarseveen. `Maar de fiets kan ook de levensstandaard van bepaalde bevolkingsgroepen opkrikken. Hij vergroot hun actieradius. Je ziet nog steeds veel mensen naar miljoenensteden trekken, ergens in een buitenwijk belanden en dan erg ver van alles verwijderd zijn. Het is in zo'n situatie moeilijk om werk te vinden en een bestaan op te bouwen. De fiets biedt een grotere armslag in ruimtelijk en economisch opzicht.'
De zes promovendi die momenteel worden geworven zullen uit India, Zuid-Afrika en Brazilië afkomstig zijn. `We hebben mensen nodig met een goed begrip van de situatie ter plaatse', aldus Van Maarseveen. `Ze zullen drie maanden per jaar in Nederland verblijven, waar de UT en het ITC ze een programma aanbieden. De rest van de tijd zitten ze bij onze partneruniversiteiten. We zijn ook van plan om bachelor- en masterstudenten uit te sturen om deelonderzoeken te verrichten.' Er zijn vragen genoeg. Waar zit de behoefte precies? In welke situaties kan het bezit van de fiets bijdragen aan een verhoging van de levensstandaard? Hoe zit het met infrastructuur? Met veiligheid en imago? Met stallingen en met de aansluiting op eventueel openbaar vervoer?
Van Maarseveen: `De koppeling met openbaar vervoer is interessant. Veel Aziatische landen werken uit milieuoverwegingen al aan een busnetwerk. De fiets kan daarbij in voor- en natransport een factor zijn. Maar je zult dan op busstations voor goede stallingen moeten zorgen; zeker mensen met weinig geld zijn zuinig op hun kostbare fiets.'
De hoogleraar ziet veel kansen, maar er zijn ook aspecten die de introductie van de fiets in de weg staan. Veiligheid bijvoorbeeld. `Hoe gezond is het nog om te fietsen in een stad als Bombay?', vraagt Van Maarseveen zich af, doelend op zowel de gigantische drukte als de enorme verontreiniging.
 |
| Vertegenwoordigers van UT, ITC en de stichting Interface for Cycling Expertise gaven afgelopen dinsdag het startsein voor een internationaal fietsonderzoeksprogramma. Delegaties uit Brazilië en Botswana waren bij de ondertekening aanwezig. Een deel van het gezelschap stapte voor de gelegenheid op de fiets. (Foto: Gijs van Ouwerkerk) |
Ook imago speelt een rol. `In India wordt fietsen geassocieerd met armoede en lage status. Die stigmatisering is niet bevorderlijk voor dit soort projecten. Het is belangrijk dat fietsen heel gewoon wordt gevonden. Ik geef zelf regelmatig colleges in Zuid-Afrika en laat dan wel eens een foto van mezelf op de fiets zien. Dan komen ze niet meer bij.'
Het fietsonderzoeksproject cycling academic network is onderdeel van het Bicycle Partnership Programme, een vierjarig programma dat grotendeels wordt gefinancierd door het Nederlandse ministerie van ontwikkelingssamenwerking.
