WB heeft de wind niet echt in de rug de laatste jaren. Steeds minder scholieren zien de zware klassieke studie zitten. Schreven zich in topjaren maar liefst 240 eerstejaars in, dit studiejaar deden nog maar 121 nieuwelingen hun intrede op de campus.
De zware techniek is op zijn retour. Volgens hoogleraar ontwerptechniek en lid van het WB-managementteam Fred van Houten is dat een tendens binnen Europa en in het bijzonder binnen Nederland. 'Het industriële klimaat is veranderd', zegt hij. 'Vroeger werden er vooral kapitaalgoederen geproduceerd. Denk aan stoommachines, denk aan de scheepsbouw. Grote dingen in kleine aantallen maken. Dat is veranderd. Er ontstaat meer interesse voor consumentenproducten die bestaan uit een combinatie van mechaniek, elektrotechniek en software.' Van Houten vertelt dat het accent daardoor opschuift naar het product als geheel. En dat is niet de core business van de opleiding WB, daar worden nu juist specialisten opgeleid.
'Die specialisten zijn nog steeds hard nodig', benadrukt Van Houten. 'Maar daarnaast vraagt de arbeidsmarkt om breedopgeleide mensen die over de grenzen van de verschillende vakgebieden heen kunnen kijken.' Hij vergelijkt WB met een berglandschap, de verschillende disciplines zijn pieken. Tussen die pieken moet een brug geslagen worden. Die brug heet Industrieel Ontwerpen.
WB-plus
De instroom die Industrieel ontwerpen oplevert, is geraamd op 150 studenten. Het kannibalisatie-effect op de WB-instroom zal maximaal een kwart zijn, denken de bestuurders. Om dat effect te beperken is het zaak voor de nieuwe faculteit om de profielen van de opleidingen duidelijk te scheiden.
'IO moet niet een soort WB plus worden', beaamt Van Houten. 'Het krijgt een apart profiel. We gaan met de IO'er andere dingen doen. De IO'er is breed en productgericht, maar hij of zij zit iets minder in de fundamenten. Daarvoor heeft hij de WB'er nodig. De IO'er bewerkt een langer traject binnen de productcyclus. Hij is van begin tot eind met het product bezig, stelt zich een heel scenario voor. Niet alleen denkt hij aan de technische aspecten, maar ook aan de esthetische zaken van het product en aan de marketing.'
Van Houten geeft als voorbeeld een klimaatregeling in een kantoor. 'De WB'er ontwerpt de machinerie voor zo'n systeem, dat is voor hem het belangrijkste punt. De IO'er gaat in de eerste plaats comfort verkopen, dat daar een klimaatsysteem aan te pas komt ziet hij als één van de vele punten.'
De aanvraag voor de nieuwe opleiding ligt nu nog bij de ACO, de adviescommissie die de minister adviseert over nieuwe opleidingen. Over twee weken valt de uitslag in de bus. Concurrentie komt van Eindhoven, de TUE diende ook een voorstel in. De TU Delft biedt de opleiding al jaren aan.
Van Houten: 'In Delft ligt de nadruk op design en vormgeving. Onze plannen beogen een meer technische opleiding dan de Delftse. Ik zeg altijd: geen stoelen. Er moet iets aan de ontwerpen bewegen, er moet iets mechanisch aanzitten. Een intelligente rolstoel voor gehandicapten kan dus weer wel.'
De geplande opleiding in Eindhoven lijkt wel veel op de Twentse, al verschillen de details. Volgens het gehouden belangstellingsonderzoek is er genoeg ruimte voor drie opleidingen. Eindhoven begon begin deze maand al met een grote wervingscampagne. 'Ik vind niet dat wij dan ook maar voor het ACO-advies uit moeten lopen. Dat hoeft ook niet, want we zullen pas in 2002 beginnen met een volledig eerste jaar IO.' Maar, vertelt Van Houten, zeer geïnteresseerde VWO'ers mogen toch al in september dit jaar starten met de opleiding. 'Zij krijgen een aangepaste WB-propedeuse die al een ware IO-kleur heeft. In het tweede jaar stromen ze gewoon bij IO in.' De faculteit wil alle vier de VWO-profielen toelaten. Wel moeten scholieren met 'economie en maatschappij' en 'cultuur en maatschappij' een test doen om te kijken of ze geschikt zijn voor de abstracte vakken.
AKI
Hoewel WB de meeste expertise voor de nieuwe opleiding in huis heeft is een aantal nieuwe docenten nodig. 'Het hangt allemaal nog van de financiën af wie we kunnen aantrekken', zegt Van Houten. 'In principe moet de nieuwe opleiding zichzelf gaan bedruipen. Maar we hebben wel een aanloopfinanciering nodig om nieuwe mensen aan te nemen. Omdat de UT zoveel opleidingen heeft aangevraagd, is er een risico dat het bedrag dat IO ter beschikking komt te klein wordt. We hopen dat het college daar nog eens naar wil kijken.'
IO heeft namelijk een stel vormgevers en ontwerpers nodig, zegt Van Houten. 'Docenten van de AKI zouden bepaalde colleges kunnen gaan verzorgen. De studenten moeten natuurlijk iets weten over kunstgeschiedenis, verschillende stijlen noem maar op. En misschien dat we af en toe bekende namen uit de ontwerpwereld kunnen aantrekken. Al kan niet elke goede ontwerper per definitie goed uitleggen of lesgeven.'
Het zijn mooie plannen, maar wat als de ACO over twee weken een negatief advies geeft?
'Dan gaan we Werktuigbouwkunde veranderen', zegt Van Houten. 'We gaan de laatste tijd sowieso al meer de kant van de lichtere en fijnere werktuigbouw op. Dat zetten we door. Maar het is natuurlijk heel wat anders dan een nieuwe opleiding.'
Fusie
Is IO nog onzeker, de fusie met de opleiding Civiele Techniek staat vast. Al jaren zitten WB en CiT in een gebouw zonder iets met elkaar te maken te hebben. Dat gaat veranderen.
'We hebben afgesproken om binnen maximaal drie jaar de organisaties in elkaar te schuiven', vertelt Van Houten. Dat wil niet zeggen dat CiT of WB op de schop gaat, maar wel dat de opleidingen van elkaars diensten gebruik zullen maken. Ook moeten IO, WB en CiT zo op elkaar aansluiten dat de studenten makkelijk een overstap kunnen maken.
Van Houten ziet de samenwerking met Civiele Techniek vol vertrouwen tegemoet. Anders is het met Toegepaste Wiskunde, dat van het college ook een plaatsje moet vinden in de nieuwe faculteit. WB-bestuurders hopen dat het CvB deze plannen nog even in de ijskast zet.
'We moeten een nieuwe opleiding opzetten en een samenwerking met CiT bewerkstelligen. Het wordt een beetje veel.' Ook vindt Van Houten TW niet per definitie goed passen binnen de ontwerpende signatuur van de faculteit CTW. 'TW past niet beter bij ons dan bij een andere faculteit. In het nieuwe CTW staat de C van construeren centraal. Ik zie niets construerends aan wiskunde.'
'Maar', vervolgt Van Houten. 'We hebben beslist geen hekel aan TW, dat niet, het zit 'm in de timing.' Had van Houten het zelf voor het zeggen dan wist hij het wel. 'Ik zie wel wat in een fusie tussen WB, EL en INF. Dat zou een complete en moderne studie-omgeving opleveren.'
