Een universiteit timmert niet aan de weg, zelfs niet als de studententoeloop stokt - dat was de regel anno 1974. Toenmalig rector magnificus Jan Kreiken geloofde echter dat actieve voorlichting dé methode was om studenten te werven. Een deel van de campusgemeenschap leek niet rijp voor Kreikens plannen. Daarom installeerden anonieme medestanders een toilet en een boompje op de campus. Onderschrift: 'Niet zeiken, maar Kreiken.' Vorige week (eind 1998 dus, red.) gaven de oud-rector en diens collega Frans van Vught de Kreikenboom een eervolle plek op de campus.
Vrij vertaald stond er op het bordje bij toilet en boompje 'niet zeuren, maar groeien', die septemberochtend in 1974. Minder welluidend dan het 'niet zeiken-Kreiken'-rijmpje, maar ook minder cryptisch: wat destijds iedereen meteen begreep, vraagt anno 1998 om enige uitleg. Het was prof. dr. Jan Kreiken zelf die de toedracht een kwarteeuw na dato kwam ophelderen. Met genoegen zelfs.
Op uitnodiging van het college van bestuur betrad hij donderdag de campus, waar aan de Drienerlolaan zijn boom zou worden herplant. In eerste instantie stond de Kreikenbeuk aan de ingang naast de oude slagbomen. Toen enige jaren geleden een nieuwe portiersloge werd gebouwd, verdween de boom naar een veldje achteraf. 'We waren hem kwijt', aldus mevrouw Kreiken, die haar man vergezelde. 'En dat vonden we jammer', vulde haar man aan, 'want het verhaal van de boom is curieus. Het illustreert hoe een ludieke actie een impasse kan doorbreken.' Vervolgens verhaalde de 73-jarige oud-rector van zijn eerste weken als rector magnificus, en hoe slecht die begonnen. Bij de start van het tiende academisch jaar kampte de hogeschool met sterk gedaalde studentenaantallen. Kreiken begreep dat het tij moest gekeerd worden. Nog zo'n jaar, en gedwongen ontslagen zouden onvermijdelijk zijn.
Meer studenten naar Twente dus. In enkele weken tijd schreven Kreiken en zijn medebestuurders een gedetailleerd plan van aanpak. De THT zou zich gaan profileren op middelbare scholen, de faculteiten moesten brochures schrijven, voorlichters zouden het land in gaan. Een nieuwe rector, een nieuw geluid - zó nieuw dat bepaalde krachten op de campus van nieuwlichterij spraken en protest aantekenden. Een eerbiedwaardig instituut als een universiteit zou geen 'reclame' mogen maken, met weinig studenten zou het 'rustig' werken zijn. En daarbij: het kon niet waar zijn dat de regering een rijksinstelling als de THT zou laten inkrimpen. De discussie zat binnen de kortste keren muurvast.
Tot daar op een ochtend het toilet en het boompje stonden. Kreiken herinnert het zich als een magisch moment, alsof de campus zich plotseling ontspande. 'De tekst was blijkbaar zo direct, het symbool zo ontwapenend, dat iedereen vanaf dat moment de handen ineensloeg. Dat voorlichtingsprogramma kwam er, en waarschijnlijk heeft het ons gered.'
Vijfentwintig jaar later herplantten Kreiken en Van Vught de beuk, en de zeggingskracht van het tafereel mag er zijn. De Kreikenboom symboliseert de groei van de UT, markeert zelfs een omslag in de geschiedenis van de instelling. Kreiken kan gezien worden als de eerste van een aantal 'extraverte' rectoren, die de UT met nadruk op de nationale kaart hebben gezet.
