De Vries (60) is bijzonder hoogleraar regionale gezondheidszorg aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht en bekleedt een groot aantal bestuurs- en adviesfuncties in de gezondheidszorg, onder meer bij de provinciale raad voor de volksgezondheid in Zuid-Holland (directeur) en de Stichting Nederlands Instituut voor Telemedicine (voorzitter). Hij studeerde geodesie en wiskunde in Delft en promoveerde op 'het klinisch-chemisch laboratorium in economisch perspectief'. Het is de bedoeling dat De Vries aan de UT de bijzonder leerstoel Toekomst van Zorg, Techniek en Economie bij WMW gaat bekleden.
Technologische toepassingen bieden prachtige oplossingen voor een deel van de dramatisch stijgende vraag naar zorg, meent De Vries. Dat mag ook wel, want de bevolking vergrijst en het zorgpersoneel ook. Bovendien steeg de uitstroom van verpleegkundig personeel in twee jaar met 20%: van het totale personeel vertrekt 11% per jaar, en van de verpleegkundigen tot 25 jaar zelfs 20% per jaar. De meesten keren niet terug in de sector en aanvulling vanuit de opleidingen vindt onvoldoende plaats. Tegelijkertijd stijgt het aantal 'zorgvragende' zestigplussers drastisch.
De Vries: 'Als je het hebt over de toegankelijkheid van de zorg, dan is de afhankelijkheidsratio een belangrijke indicator: het aantal zestigplussers gedeeld door het aantal 20- tot 55-jarigen. Je ziet dan dat die ratio de komende periode met 40% stijgt. Dat betekent in 2015 - bij ongewijzigde arbeidsmarktverhoudingen - ongeveer 40% minder zorgpersoneel in vergelijking met het jaar 2000.
'Het wordt dus hoog tijd dat we nu gaan bedenken hoe we dat varkentje zullen wassen. En met geld los je lang niet alles op. Het vervangen van arbeid door kapitaal kan dan uitkomst bieden. Het aantal bezoeken van zorgverleners aan patiënten kan bijvoorbeeld drastisch naar beneden. Videobezoeken, live consulten via een online-verbinding, blijken namelijk voor veel thuiszorgconsumenten bijna even effectief te zijn. Trombose- of diabetespatiënten hoeven nauwelijks meer bezocht te worden. Met dat soort dingen kun je jaarlijks 100 miljoen per jaar besparen, en in andere voorzieningen investeren.'
Technologie in de gezondheidszorg wordt vaak toegepast bij de ontwikkeling van medische apparatuur die de kwaliteit van de zorg verhoogt. De Vries ziet echter meer in technologie die de toegankelijkheid van de zorg vergroot. Het geografische probleem van de toegankelijkheid van de zorg zal in Noorwegen bijvoorbeeld goeddeels worden ondervangen door de internetdokter: dertig procent van de Noorse artsen heeft geen praktijk meer aan huis, maar geeft zijnconsulten live via het net, met de garantie dat iedereen binnen een uur geholpen is.
Nu speelt in Nederland dat afstandsprobleem niet zo, maar hier moet de logistieke efficiency omhoog volgens De Vries. Voorbeelden voor de toekomst zijn naast videoconsulten, het bij elkaar brengen van medisch specialistische kennis via ict, kennisdatabases via internet beschikbaar maken voor zorgconsumenten, en toepassingen als lab-on-a-chip: een mini-lab, nog kleiner dan een diskette, waarop een druppel bloed aangebracht kan worden, die door de eigen pc van de patient geanalyseerd kan worden.
Ook de houding van de patiënt zelf zal door de snelle ICT-ontwikkelingen volgens De Vries radicaal veranderen. De ongeduldige zorgconsument van de toekomst wordt de 'manager van zijn eigen gezondheid', dankzij dit soort vormen van thuisdiagnostiek, alsmede de mogelijkheden voor preventie en behandeling via internetconsulten, tot en met het bestellen van medicijnen per internet. De zelfdokter moet wel kritisch blijven, want De Vries kent bijvoorbeeld een internetapotheek die zowel viagrapillen (zonder recept!) te koop aanbiedt, en tegelijkertijd doet in haargroeimiddelen met impotentie als bijverschijnsel.
De toekomst van de ziekenhuizen ziet er mede door dit soort ontwikkelingen anders uit. Evenals minister Borst verwacht De Vries dat er in 2015 nog maar 40 van de 160 Nederlandse ziekenhuizen over zullen zijn, die dan gespecialiseerde, hoogwaardige zorg zullen verlenen. De 'rest' gebeurt in poliklinieken, in de thuiszorg, of via zelfmedicatie.
De mogelijkheden die de technologie biedt, komen volgens de Vries nog net op tijd om de toegankelijkheid van de zorg - ook onder de toenemende druk - op peil te houden. Daarnaast blijft het investeren in mensen (meer personeel) en opleidingen ('maak de huisartsenopleidingen in vredesnaam korter') onverkort noodzakelijk.
En weer rekent De Vries hardop: 'Over vijf jaar melden zich de eerste naoorloogse babyboomers als grootconsumenten in de zorg. Er komen dan 100.000 65-jarigen meer per jaar bij in vergelijking met de vorige jaren. Daar moet je nu op inspelen. Het is een tijdbom die tikt. Op zich ben ik daarom voorstander voor het opstellen van een Deltaplan voor de zorg, maar minister Borst wil een stapsgewijze benadering. Op het ministerie hebben ze namelijk niet zulke goede ervaringen met masterplannen: van het plan Dekker en het plan van Simons is immers ook niets terechtgekomen. Maar er ligt wel een enorme opdracht voor het nieuwe kabinet dat in 2002 aantreedt, want deze problematiek kan het veld nooit alleen oplossen.
'Een van de belangrijkste vragen die op ons afkomt is toch weer: hoe kun je bij een toename van de vraag en afname van het beschikbare personeel de kwaliteit handhaven. En kan dat tegelijk met het handhaven van een egalitair systeem, dat voor iedereen toegankelijk is? Ik neem aan dat de overheid vasthoudt aan haar grondwettelijke taak om voor de volksgezondheid te zorgen, maar het gevecht om particuliere klinieken zal zeker oplaaien. Het zijn interessante tijden die we tegemoet gaan.'
