Tuva is een republiek in Zuid-Siberië, op de grens met Mongolië. Met ongeveer driehonderdduizend inwoners op een gebied ruim vier zo groot als Nederland, is Tuva wat je noemt dunbevolkt. De Tuvanen stammen af van het Turkse volk en dat is nog sterk te merken in de taal. Tot zover de triviantinformatie over Tuva. Nee, nog één ding: zeg je Tuva, dan zeg je khoömei.
Volgens de legendes is khoömei, of keelzingen, de manier waarop de mensheid lang geleden het zingen heeft ontdekt. De allereerste keelzangers trachtten de stem van de natuur te imiteren, zoals het geluid van een kolkende waterval of een suizende windvlaag. Nog steeds is de Tuvaanse muziek doordrenkt van animisme, het geloof dat alle dingen een ziel hebben of door geesten worden bewoond. Bij de westerse luisteraar roept het hypnotiserende geluid van de khoömei onvermijdelijk een sterk terug-naar-de-natuur-gevoel op.
Het Tuvaanse keelzingen kent vijf stijlvarianten. De twee meest voorkomende zijn khoömei en sygyt, en daarnaast heb je nog kargyraa, borbangnadyr en ezengileer. Het verschil tussen de stijlen berust voornamelijk op de klank van de boventonen. Bij sygyt ontwikkelt de zanger op de lage grondtoon een scherpe, fluitende boventoon waarmee complexe melodieën gemaakt kunnen worden. Khoömei, behalve de algemene benaming van het keelzingen ook een specifieke stijl, klinkt zachter en de boventonen zijn diffuus. Alle stijlen hebben één wonderlijke eigenschap gemeen. Het is hét kenmerk van keelzingen: je hoort meerdere tonen tegelijkertijd.
Keelzingen, in het Nederlands ook wel boventoonzingen genoemd, is een zangtechniek die iedereen kan leren. Dat Tuvanen er zo goed in zijn, is misschien wel te danken aan het feit dat zij het juist níet leren, maar %oppikken%; zoals een kind zijn moedertaal leert. De jongeren imiteren de ouderen en verbeteren gaandeweg zelf hun techniek. Onder %jongeren% moest tot voor kort alleen %jongens% worden verstaan, omdat de Tuvanen geloofden dat keelzingen door meisjes onvruchtbaarheid teweegbrengt. Dat die overtuiging zienderogen afneemt toont Chirgilchin % letterlijke betekenis: 'dans van de lucht op een warme dag'. Deze groep, bestaande uit drie mannen én een vrouw, maakt sinds haar oprichting in 1996, tournees over de hele wereld. Momenteel toeren de Tuvaanse keelzangers door Nederland en aanstaande zondag is Enschede aan de beurt. In de Grote Kerk, want het had tenslotte iets met geesten te maken.
Chirgilchin, zondag 29 april, 14.30 uur, Grote Kerk, f27,50 / f20 met CJP / f17,50 met Enschedepas. Reserveren: 053-4858500.
