Uit een bezoek aan het huidige HDL blijkt dat de veiligheidsmaatregelen behoorlijk zijn aangescherpt en dat de huidige risico-analyse een stuk grondiger is dan drie jaar geleden. Hoe kan het dat er blijkbaar een explosie nodig is om daarvoor te zorgen? En wat zijn de verbeteringen die in het HDL zijn aangebracht? Ing. J. Meinema, arbo- en milieudeskundige van CT, en ing. G.H.Banis, hoofd van het HDL, blikken terug nu de 'stofwolken' zijn opgetrokken.
Waarom werd er pas door de explosie van toen duidelijk wat er mis was met het HDL?
Meinema: 'Mis met het HDL? Flauwekul! Alleen van die opstelling werkte het zogenaamde fail-safe-systeem niet. Er zijn toch zo'n dertig tot veertig opstellingen in het hele HDL. Dat maakt wel een groot verschil.'
Maar wat heeft de explosie teweeg gebracht?
Meinema: 'Heel veel schrik binnen de UT-gemeenschap natuurlijk. Allereerst gaat het om mensen die gewond zijn geraakt door het ongeluk, en in de tweede plaats zijn er de overige gevolgen en de schade. Onze taak is het dan om zo snel mogelijk de oorzaken te onderzoeken en met een pakket maatregelen te komen om dat wat nodig is te herstellen en te verbeteren. Daar zijn we binnen zeer korte tijd in geslaagd, zodat we heel snel de verantwoordelijkheid van de Arbeidsinspectie hebben teruggekregen om het wetenschappelijk onderzoek in het lab te hervatten.'
Wat is snel?
Meinema: 'Enkele maanden.'
Banis: 'En we waren ondertussen alweer bezig met het opzetten van de opstelling.'
Welke verbeteringen zijn er sindsdien aangebracht?
Meinema: 'Bij de beantwoording van deze vraag moet je een aantal zaken uit elkaar halen: je hebt het onderzoek, ten tweee de box waarin het plaatsvindt en ten derde het gehele laboratorium.
Hoe preventief wordt er nu bij het verrichten van onderzoek gewerkt?
Meinema: 'Het computersysteem, de software, controleert voortdurend de hardware, bijvoorbeeld de klepstanden van een opstelling. Hiervoor zijn grote besturingskasten aangebracht. En van tijd tot tijd worden dingen geijkt, worden onderhouden en getest.'
Banis: 'De sterkste maatregel die je tijdens je onderzoek kunt nemen is gewoon de rode knop indrukken. Dan gaat direct het hele systeem plat. En wel zoals wij denken dat het moet. Je kunt dan je opstelling bekijken en onderzoeken op fouten. Verder ga je eens in de zoveel tijd - dat is afhankelijk van je opstelling - met een ploeg, met technici om de tafel zitten. Je gaat kijken hoe het systeem veranderd is en of het werkt zoals het zou moeten werken.
'Kijk, honderd procent veiligheid krijg je niet. Je probeert zoveel mogelijk te doen en zoveel mogelijk na te denken over 'wat zou er mis kunnen gaan', maar honderd procent lukt je niet.'
De box met het veiligheidsluik: hoe zit het daarmee?
Meinema: 'In een box mág een klap plaatsvinden. Daar heb je toch die boxen voor? Alleen de gevolgen moeten binnen die box blijven. Wat ging er nu tweeëneenhalf jaar geleden mis met de box? Boven in de box zit een veiligheidsluik dat bij een klein drukverschil moet openbreken, zodat niet de hele box ontploft. In de jaren zestig zijn ze gebouwd, maar in de jaren zeventig zijn er veranderingen aangebracht aan die luiken. Men had behoefte aan extra ventilatie op de boxen. Maar, de muren van de box zijn van gewapend beton en die wil je niet verzwakken en dus kwam men op het idee om het luik voor de ventilatie te gebruiken. Er is destijds een ventilatiesysteem half over het veiligheidsluik heen gebouwd.'
Banis: 'Men had in de jaren zeventig niet zo'n oog voor de veiligheid. Dus die verbouwing is door een aannemer gedaan en daar is geen veiligheidsman bijgehaald.'
Maar daar is ook in de jaren negentig niet op gecontroleerd ...tot de knal?
Banis: 'Nee, daar is nooit op gecontroleerd.'
Meinema: 'Ik heb het pas na de explosie ontdekt. Als je in de box staat zie je gewoon het luik. Van onderen zie je niet dat daar een ventilatie bovenop zit. Het is de vraag of degenen die de ventilatie in de jaren zeventig hebben aangelegd door hebben gehad dat de veiligheidskoepel bedoeld was voor de veiligheid. Misschien dachten ze wel dat het puur voor de lichttoetreding was.'
Banis: 'Snap je het probleem? Stel, morgen wordt de eis voor de afzuigingssnelheid ineens drie meter per seconde. Wie houdt dat dan nog bij? Wat zou er moeten gebeuren? Ergens in de organisatie moet dat opgepikt worden en dan moet dat aangepast worden. Je begrijpt natuurlijk dat dat gauw ergens ondersneeuwt. En zo is dat met die veiligheidsluiken ook gegaan.'
Maar een veiligheidsmaatregel mag toch niet 'ondersneeuwen'?
Meinema: 'Een verandering moet bij de dienst PA&O opgepikt worden en aan ons worden doorgegeven. Maar bij CT hebben we zelf alles uitgezocht.'
Banis: 'Die aansturing zou dus eigenlijk van PA&O moeten komen. Maar wat communicatie betreft moeten we ook het aangescherpte protocol noemen.'
Wat betekent dat dan?
Meinema: 'In het aangescherpte protocol staat hoe je werkt om de veiligheid te waarborgen. Dus als je besluit dat iets moet gebeuren, dan moet op papier staan hoe dat moet gebeuren, wie dat gaat doen, wanneer, onder welke omstandigheden, enzovoorts. Een planmatige aanpak dus.'
Dus afspraken kwamen pas sinds '98 op papier te staan?
Banis: 'Ja, wij hadden voor die tijd ook wel een protocol, alleen stond het niet zwart op wit. We hebben daar nooit tijd aan besteed, totdat er iemand van de arbeidsinspectie kwam die zei: 'Laat maar zien hoe jullie dat doen'. De communicatie wordt nu dus beschreven. Alles moet in de stukken staan.'
Wat zijn de aanpassingen aan de box?
Banis: 'We hebben uitstekende detectiemogelijkheden. Verder zit er een nieuwe stalen deur in de box, het dak is versterkt, de afzuiging is verbeterd, zowel de ruimtelijke als de puntafzuiging, het veiligheidsluik is vernieuwd en er zijn ventilatiegaten geboord.'
En wat is er aan het HDL verbeterd?
Meinema: 'De gasopslag is buiten in plaats van binnen. En het HDL is omgeven door een hek en dus niet voor onbevoegden toegankelijk.'
Banis: 'Er is een nieuw leidingsysteem voor de gassen aangelegd: alle leidingen liggen buiten het gebouw; er is betere bestrating voor het vervoer van gassen op karretjes; er zijn draden die de statische elektriciteit afvoeren, etcetera.'
En wat heeft het totaal gekost?
Meinema: 'Een klein miljoen. En dat heeft CT voor een groot deel zelf betaald.'
De veiligheidsmaatregelen in het CT-Hogedruklab zijn behoorlijk aangescherpt. HDL-hoofd Banis: 'Met een druk op de rode knop gaat direct het hele systeem plat. En wel zoals wij denken dat het moet.'
De ravage in het Hogedruklab na de explosie van tweeëneenhalf jaar geleden, waarbij enkele lichtgewonden vielen.
