'Mensen hebben de behoefte aan zekerheid. Maar tegelijkertijd hebben ze ook de neiging om - uit een natuurlijke nieuwsgierigheid - zekerheden op de proef te stellen. Het zelf creëren van mijlpalen in de geschiedenis is daar een voorbeeld van. Neem de millenniumwisseling bijvoorbeeld: ook zo'n gebeurtenis waarop iedereen zich fixeerde. Maar tegelijkertijd zag je rond die tijd ook een enorme toename in onheilsprofetiën, hamsterwoede en angst.
'Het is misschien een beetje vervelend om te zeggen, maar die elfde september is ook gemaakt tot zo'n mijlpaal. Als gebeurtenis is het in de hoofden van mensen groter gemaakt dan het eigenlijk is. Vijfduizend doden is natuurlijk vreselijk, maar kijk eens naar de dagelijkse kindersterfte in Afrika, of naar het aantal verkeersdoden. Je hebt het dan misschien over vergelijkbare groottes, maar het verschil is, dat het ene wel en het andere niet tot mijlpaal is verheven.
'Op zich zijn die mijlpalen die bepaalde angsten oproepen, in de hoofden van mensen niet erg lang houdbaar. Maar wereldleiders willen daar wel eens handig op inspelen. Het zijn namelijk momenten die je heel mooi uit kunt buiten om makkelijker besluiten te nemen. Regeringsleiders hebben er soms belang bij dat de houdbaarheid van de angst bij de bevolking wat verlengd wordt, waardoor bijvoorbeeld de weg geëffend wordt voor een effectieve terreurbestrijding.
'Maar er zit ook nog een andere dimensie aan het verhaal. Wij mensen verwachten van onze wereldleiders dat zij allerlei ellende, dood, pijn, teleurstelling, ziekte en dreiging voor ons uitschakelen. Dat doen we nu meer dan vroeger. Alles in de wereld is grootschaliger geworden: de gebouwen die we maken, de vliegtuigen die we bouwen, de rampen die zich voltrekken, de informatie waar we toegang toe hebben. Door die schaalvergroting is een toetsing aan de persoonlijke of een menselijke maat steeds moeilijker. Ook de behoefte aan controlemiddelen om gevaren af te wenden wordt daarmee grootschaliger en dus ook het beroep dat mensen op hun leiders doen.
'Iedereen kent onzekerheid en angst. Het risico van het leven is namelijk dat je dood gaat. Blootgesteld worden aan angst en onzekerheid is op zich helemaal niet verkeerd, want daar kun je wat vanleren. Als je alle gevaren voortdurend uitsluit en de menselijke nieuwsgierigheid onderdrukt, doe je geen nieuwe ervaringen op en leer je niks. Normaal gesproken kunnen mensen hun angst goed relativeren. Ze nemen die ervaring mee, geven het een plek en gaan verder met het leven.
'Wat je ziet bij de nawerking van een Bijlmerramp of Vuurwerkramp, is dat de angstgevoelens bij sommige direct betrokkenen niet meer op een natuurlijke manier afnemen. Zij koppelen het geluid van een knallende deur meteen aan een ontploffing, waardoor hun toch al 'gesensitiseerde', gevoelig gemaakte angst meteen stijgt naar een hoger niveau. Mensen die geen onderscheid meer kunnen maken tussen het externe signaal en de interpretatie daarvan, hebben hulp nodig.
'Ik ben net bezig in een nieuw boek over wat er de afgelopen 2500 jaar allemaal gezegd en geschreven is over melancholie en depressie. Los van het feit dat er in die tijd maar opvallend weinig vooruitgang in kennis op dat vlak te bespeuren is, zie je ook daarin telkens weer dat het niet goed gaat met mensen die geen risico meer durven te nemen en zich helemaal op zichzelf terugtrekken. Een mens heeft af en toe spanning en onzekerheid nodig: zijn leven moet bestaan uit een gezonde afwisseling tussen het opzoeken vermijden van risico's.'
