De naam snelt de man vooruit.
Prof. dr. Ad Lagendijk schrijft al zeven jaar columns voor het wetenschapskatern van de Volkskrant. Voor de leek is hij een natuurkundige met een mening. Zo riep Lagendijk in 1994 op om de 'opmars der ingenieurs' te stoppen. 'Ingenieurs blijf gewoon bij jullie bruggen, wegen en windmolens', sneerde hij destijds. 'Niet ook nog die paar graantjes bij de wetenschappers wegpikken.'
En waarschuwde hij onlangs nog voor de teloorgang van de academische vrijheid door de opkomst van het derdegeldstroomonderzoek: onderzoek dat betaald wordt door bedrijven die niet weten wat wetenschap is, in Lagendijks perceptie. 'Het stikt daar van de meesters in de rechten en doctorandi in economie. Kortom mensen die hun hele leven niet te weten zullen komen wat wetenschappelijk onderzoek inhoudt. Die al denken dat de eerste de beste enquête een wetenschappelijk onderzoek is. Het intellectuele klimaat bij het bedrijfsleven is armoedig.'
Dat zal even wennen worden op een campus waar de ingenieurs niet vies zijn van zaken doen. Voor beide partijen.
Niettemin verheugen zijn Twentse collega's zich op het 'Lagendijkeffect'. Vakbroeder Niek van Hulst, hoogleraar Optische Technieken bij TN: 'Behalve een uitstekend wetenschapper is Lagendijk een bekendheid in het wereldje. Hij roert zijn mond, zit hoog in belangrijke gremia als de KNAW en het FOM. Vroeger keek men een beetje neer op natuurkunde in Twente. Leiden, Amsterdam, Utrecht, daar kwam het vandaan. Maar nu blijkt een vooraanstaand man als Lagendijk ineens te kiezen voor de UT. Dat zal ze wakkerschudden in het westen.'
Maar wie is die man?
Voormalig FOM-directeur (stichting Fundamenteel Onderzoek der Materie) en Utrechts natuurkundehoogleraar Frans Saris was van 1987 tot 1996 Lagendijks baas. Hij weet als geen ander wie er naar Twente komt.
Saris, tegenwoordig directeur van ECN in Petten: 'Het FOM wilde destijds op lasergebied toonaangevend in de wereld worden, maar ik wist: daarvoor hebben we de mensen niet. Dus vroeg ik Isaac Silvera, UvA-hoogleraar en schoolmaker in de fraaiste experimentele traditie, naar zijn beste man. "Je moet Lagendijk hebben", zei hij, "beter vind je ze niet."
'Dus haalde ik Lagendijk en maakte hem groepshoofd lasertechnologie. Daar heb ik nooit spijt van gekregen. Drie zaken maken hem uitzonderlijk. Ten eerste is Lagendijk een van de zeldzame experimentele fysici die ook als theoreticus zijn mannetje staat. Dat komt zelden voor. Als Ad wat zegt, dan lúisteren theoretische natuurkundigen naar hem. Dat komt nog minder voor.
'Ten tweede heeft Lagendijk een onbegrensde ambitie. Met zijn komst schroefde hij de norm binnen het FOM enorm op. Hij eist ongelofelijk veel van zichzelf én van zijn promovendi. Wat een werklust. Daar hou ik wel van.
'Ten derde is Ad een straatvechter. Alles in plat Amsterdams en recht voor z'n raap. Wie Lagendijk aanpakt, krijgt lik op stuk. Ik heb hem mensen zien afblaffen, geloof me. Het aardige daarbij is dat hij eigenlijk altijd gelijk heeft. En dat telt in ons wereldje.
'Nobelprijskandidaat? Mmm, weet ik niet. Laat ik zeggen: nóg niet.' Saris lacht hard. 'Je hoort: ik verwacht nog veel van Ad.'
