Faculteiten hebben zo hun eigen verlanglijstje met kandidaten voor een eredoctoraat. Meestal is het lustrum van de universiteit aanleiding om zo'n onderscheiding uit te reiken. Maar ditmaal ging het anders. Burgemeester Mans van Enschede gaf het spreekwoordelijke balletje de eerste zet. Allang was bekend dat Wahid op 2 en 3 februari Nederland zou bezoeken. Wanneer zoiets de ronde doet, ontstaat er doorgaans een periode van lobby en getouwtrek. Een beetje gemeente ziet zo'n bekend persoon immers graag als gast binnen de stadsmuren. Mans dus tipte de UT over de optie om Wahid naar Twente te halen. De faculteit BSK had de Indonesische president, volgens De Jong, al langer op de nominatie voor een eredoctoraat staan. Waarom dan niet nu van de gelegenheid gebruik gemaakt! Maar Wahid bleek bij zijn werkbezoek aan Nederland vandaag en morgen helemaal volgepland. Een bezoek aan Enschede zat er niet in. Wel is een Twentse delegatie met onder meer rector Van Vught en dekaan De Jong naar Den Haag afgereisd om Wahid van het eredoctoraat in kennis te stellen en af te spreken wanneer de president het wetenschappelijk lintje op de UT in ontvangst zal nemen. De UT hoopt dat dat nog voor de zomer het geval zal zijn.
Volgens De Jong staat Wahid symbool voor het profiel van de faculteit.
'Wij proberen studenten hier duidelijk te maken dat het belangrijk is om, bij je werk voor de Nederlandse samenleving, als individu een rol te spelen. Om verantwoordelijkheden te nemen en die waar te maken. Daar staat Wahid voor. Hij is al jaren leider van de grootste moslimorganisatie in Indonesië (Nahdtatul Ulam, red.) en heeft zich daar steeds volledig voor ingezet.'
'Hij leidt nu een land met ontzettend veel politieke, culturele en etnische tegenstellingen. Daarom moet hij open staan voor de dialoog. Leiderschap is voor hem zoeken naar consensus. Die stijl van werken is wat hij de afgelopen jaren, als voorvechter van de mensenrechten, heeft laten zien. Hij heeft steeds zijn eigen opvattingen naar voren gebracht, zichzelf niet verloochend. Wahid zegt waar hij voor staat en zoekt naar wat gemeenschappelijk is. Dat maakt die man zo boeiend.'
Een andere vergelijking met BSK zoekt De Jong in de verhouding openbaar bestuur en politiek. 'Dat profiel draagt Bestuurskunde sinds haar start in 1976. Het moet niet zo zijn dat ambtenaren klakkeloos uitvoeren wat politici besluiten. Ambtenaren moeten ook een zekere politieke gevoeligheid hebben en een eigen verantwoordelijkheid dragen. Wahid ziet politiek en openbaar bestuur niet los van elkaar, maar gekoppeld.'
Ook is Wahid bezig met thema's die in de Nederlandse politiek van het grootste belang zijn, vindt De Jong. 'Kijk naar onze multiculturele samenleving, naar de problemen die spelen in de grote steden. Wahid vindt dat je over al die culturen heen moet zoeken naar consensus. In die zin kunnen we nog veel van hem leren.'
Er is hier en daar wat scepsis over het eredoctoraat, erkent hij. Wat heeft Wahid in vredesnaam te zoeken in Enschede, wat interesseert de president van Indonesië de UT, zijn geluiden die De Jong opvangt. 'Ik vind dat getuigen van valse bescheidenheid. De Universiteit Twente heeft een goede naam in Indonesië. We hebben veel contacten, een redelijke status. Daarbij, een eredoctoraat vindt iemand altijd prettig, lijkt me.'
Ook is er twijfel over Wahids wetenschappelijke verleden. Wetenschappelijke verdiensten staan er immers niet op zijn conduite. 'Wat is wetenschap', pareert De Jong. 'Als je kijkt naar de geschiedenis van universiteiten, zijn vakken als theologie en rechten de disciplines met de langste traditie. Het heeft te maken met theoretisch nadenken over gedachten die in de samenleving leven. Dat zijn ideeën die je wetenschappelijk kunt bestuderen. Wahid heeft dat op een Islamitische universiteit gedaan.'
Ook wijst De Jong erop dat Wahid niet genomineerd is vanwege zijn presidentschap. 'Dat denken veel mensen, maar Wahid is al vanaf 1980 actief. Het gaat niet om dat laatste half jaar.'
Maar als president is hij staatshoofd van een groot land waar dingen gebeuren die hijzelf niet volledig kan overzien. En waarvoor hij wel politiek verantwoordelijk is. Stel dat zich soortgelijke taferelen als met Helmut Kohl zullen voordoen? De universiteit van Groningen bezint zich op de vraag of ze het aan de omstreden oud-bondskanselier toegekende eredoctoraat zal doorzetten, of niet.
De Jong: 'Kohl zit op dit moment in de problemen. Maar als politiek leider heeft hij een goede staat van dienst. De vergelijking is overigens lastig. De kans dat Wahid in de problemen komt is aanwezig, zeker gezien de politieke situatie in Indonesië. Of we het doctoraat dan doorzetten hangt af van het probleem dat zich voordoet. Maar ik verwacht geen moeilijkheden. Wahid heeft onder allerlei omstandigheden een hele standvastige koers gevaren.'
Abdurrahman Wahid (foto Associated Press)
