Eindeloos gesteggel staat een goed Europees onderzoeksbeleid in de weg. Europa verliest daardoor terrein op Japan en de Verenigde Staten. Zelfs de onderzoekers blijven weg.
Dat zeggen prominenten op het gebied van wetenschapsbeleid die zich onder de naam Europolis verenigd hebben. De groep is opgericht om na te denken over een heel ander Europees beleid. De tijd daarvoor lijkt rijp, want ook de Europees commissaris voor wetenschaps- en technologiebeleid, Philippe Busquin, wil veranderingen.
'Het moet en het kan anders', zegt Peter Tindemans, tot eind 1998 directeur wetenschapsbeleid aan het ministerie van Onderwijs en een van de oprichters van Europolis. 'Vergeleken met Japan en de VS zitten we echt vastgeroest in landelijke structuren. Er moet veel meer Europese samenhang komen in het onderzoek.'
Onderling gesteggel breekt de landen van de Europese Unie op, vreest Europolis. Dat dreigt bijvoorbeeld te gebeuren in het onderzoek naar neutronen. Van oudsher heeft Europa daarin een voorsprong. Ook de productie van neutronen voor de chemische en farmaceutische industrie is grotendeels in Europese handen.
Maar er zijn nieuwe fabrieken nodig, en daar gaat het mis. Want al in 1997 lagen de plannen klaar. 'Maar de lidstaten zijn oneindig lang aan het bekvechten over details', zegt Tindemans. 'Pas in 2004 kan de bouw misschien beginnen. Intussen is de VS al lang bezig met de bouw van hun fabriek. Straks hebben wij het nakijken.'
De Europolis-kritiek richt zich ook op de subsidieprogramma's van de EU, de zogeheten `kaderprogramma's'. De EU is inmiddels toe aan haar vijfde kaderprogramma, en dat is een ware lappendeken. In de loop der tijd zijn er steeds nieuwe onderdelen aan toegevoegd. Maar delen die zichzelf overleefd hebben, bijvoorbeeld omdat de doelstellingen bereikt zijn, verdwijnen niet. Dat leidt tot versnippering.
Ook in de slag om goede onderzoekers dreigt Europa de boot te missen door het gebrek aan beleid. Tindemans: 'Europa trekt steeds minder postdocs uit Azië en Zuid-Amerika. En ze blijven hier ook niet hangen. Vervolgt in de VS zeventig procent van de onderzoekers in dat land hun carrière, in Europa is dat maar twintig procent. De aanzuigende werking van Europa neemt zienderogen af.'
Het EU-beleid moet op de schop, vindt Europolis. Daarnaast moeten de nationale onderzoeksorganisaties van de lidstaten (zoals in Nederland NWO) meer samenwerken. Tindemans: 'Nu heeft ieder land zijn eigen budget voor eigen onderzoek. In de toekomst zie ik een grotere rol weggelegd voor het Europese overkoepelende orgaan, de European Science Foundation. Die zou een veel groter budget kunnen krijgen. Dan betekent dat er bijvoorbeeld ook Nederlands geld naar Duitse universiteiten kan gaan.'
Europolis is geen roepende in de woestijn. Sinds het aantreden van Busquin staat het gehele Europese wetenschapsbeleid ter discussie. De vraag is zelfs of er een `zesde kaderprogramma' moet komen. In die sfeer is het werk van Europolis meer dan welkom. Tindemans: "We hebben goede contacten met de mensen van Busquin. Veel van wat binnen Europolis wordt besproken, zal op zijn bureau belanden.'
