U bent sinds 1984 intensief betrokken bij het onderwijs. Is het universitaire onderwijs veranderd in de loop der jaren?
'De onderwijsmethoden zijn aanmerkelijk veranderd. Midden jaren tachtig had je de massale hoorcolleges en daarnaast werkcolleges. Die waren iets 'interactiever'. Je ziet in de loop van de jaren -ik spreek voor onze faculteit- een verandering optreden. De zelfwerkzaamheid wordt bevorderd. Studenten kunnen niet meer sec individueel studeren. Direct bij binnenkomst moeten ze in groepjes van ongeveer acht personen samenwerken als een soort nagespeeld ingenieursbureau. Dat houdt in dat de individuele student zich niet meer kan verschuilen achter zijn boeken of zich op kan sluiten op zijn kamer. Samenwerken schept verplichtingen en geeft verantwoordelijkheden. Vroeger hoefde je niet naar college. Dat was een stukje academische vrijheid. Je kan het je nu niet meer permitteren. Je moet je verantwoorden naar je groepsleden toe. Daardoor krijgen studenten minder mogelijkheden om zich buiten de studie te ontplooien. Dat is verschoolsing, ja. Het geldt voor de eerste drie jaar projectgericht onderwijs. Daarna krijgt de student weer meer vrijheid. Maar hij moet wel binnen de studietijd klaar zijn. Dat is dwingend.'
Verschoolsing staat haaks op academische vorming. Bij academische vorming heb je een grote mate van vrijheid naast je studie. Je kunt je verdiepen in andere maatschappelijke problemen. Die mogelijkheid is hen afgenomen.
'Ik vraag mij af of er ooit wel sprake is geweest van onderwijs in academische zin bij de technische opleidingen. We gaan er van uit dat bij een technische faculteit de academische vorming vroeger wel aanwezig was. Maar ik betwijfel of die ooit bestaan heeft. Ik bedoel: van een Technische Hogeschool zijn we een Technische Universiteit geworden. De Technische Hogeschool leidde op tot een beroep. In die tijd was er amper sprake van 'academische vorming'. Er was wel meer studieruimte waarin je je kon ontplooien.
Dus enerzijds heb je de verschoolsing: in een bepaald aantal jaren moet je een portie studie naar binnen werken. Het dwingt de student ertoe meer uren in zijn studie te steken en minder in 'buitenschoolse' activiteiten. Anderzijds moeten studenten meer samenwerken. Ditvermindert de verschoolsing doordat zij hun sociale vaardigheden meer kunnen ontwikkelen. Het is een strakker keurslijf dan lesjes volgen, maar het is ook minder strak: het is overleggen. Vroeger was dat veel minder. Toen kon je als individu je hele studie doorlopen zonder contact te hebben met andere studenten.'
Wat is volgens u 'heel schools' respectievelijk 'heel academisch' onderwijs?
'Heel schools onderwijs is studenten een hoeveelheid studiestof aandragen zonder interactie. Dus eenrichtingsverkeer, waarbij deelname verplicht is. Verplicht college, verplicht klasbezoek waarbij gecontroleerd wordt wie niet aanwezig is en waarom niet, waarbij huiswerk wordt opgegeven dat verplicht gemaakt en ingeleverd wordt, waarbij cijfers gegeven worden en waarbij een toetsing van het geheel volgt. Echt eenrichtingsverkeer.
Academisch onderwijs is de vrijheid van de student om zich de studiestof eigen te maken op een flexibele manier waarbij de interactie docent-student optimaal is. De student krijgt in haast onbeperkte mate gelegenheid om te discussiëren met de docent. Binnen bepaalde grenzen kan de student zijn eigen studietempo aanhouden. En dat alles om hem in staat te stellen zich -door flexibel te studeren- ook op andere gebieden te ontwikkelen binnen het vakgebied.
En dit laatste kan dus niet binnen de structuur van het huidige onderwijs. Het woord 'academisch' pretendeert wat er niet is. Academisch. De universiteit van 'de vorige eeuw' die voor de elite ultieme vrijheid en volledige ontwikkeling buiten de studie om gaf, die is er niet meer. Of dat een gemis is, kun je je afvragen.'
Waarom zou het geen gemis zijn?
'In deze tijd krijgen studenten zoveel informatie. Je moet alles tot je nemen. Tijd voor verdieping is niet meer aanwezig. Ik kan mij niet voorstellen dat studenten geen verdieping willen. Ik denk dat er weinig zijn die zeggen: 'Nee, dat is niets voor mij'. Maar er is ruimte en tijd voor nodig. Nu moet de aandacht zich verspreiden. Studenten zijn wel actief, maar worden sterk door het huidige onderwijs gelieerd.'
Wat zijn voor- en nadelen van een schools- respectievelijk academisch onderwijssysteem?
'Voordeel van een schools systeem is dat je gemakkelijker de voortgang kunt bewaken omdat je bepaalde eisen stelt. Nadeel ervan is het strakke keurslijf. De ontplooiing van de student, daar zorg je iets minder voor. Je belemmert in zekere zin de ontwikkeling.
Ik heb een heel romantisch beeld van 'academische vorming'. Daarin zie ik studenten voor me, over het algemeen kerels die niet zozeer met hun studie bezig zijn, maar veel meer met corpora, jolijt - studentenjool hoort er nu eenmaal bij- en interessante discussies over elk onderwerp als het maar niet over de studie gaat. Je kunt je volledigontwikkelen. Het zijn niet de domste mensen en ja, a. pa heeft natuurlijk veel geld maar b. het zijn sowieso geïnteresseerde personen.'
Is er op onderzoeksgebied iets veranderd wat van invloed is op het universitaire onderwijs?
'Technische universiteiten laten in vergelijking met vroeger de ivoren onderzoekstoren meer los. Met het onderzoek treedt men naar buiten. Men gaat met de industrie samenwerken. Daar zijn meer potentiële arbeidsmogelijkheden. Daar is meer hectiek. Dat 'werkleven' van het bedrijfsleven wordt overgedragen op de technische universiteit. Het onderzoek in de ivoren toren was rustiger. Er is nu meer publicatiedruk.
'Onderzoek wordt eerder gecommitteerd aan het bedrijfsleven. Onderzoekswerk wordt erop geprojecteerd. Echt individueel de diepte ingaan zonder je af te vragen wat het nut is, dat zie je minder. Het verzwakt de academische vrijheid en dat werkt door naar het onderwijs. De invloed van het bedrijfsleven kun je overdragen naar de studenten. Maar studenten willen niet álles.
De Technische Hogeschool leidde op tot ingenieurs. Diepgang in de studie is goed, maar je moet weten wanneer wel en wanneer niet. Dat is de diepgang in het onderwijs zelf. Wij zijn 'gepromoveerd tot universiteit'. In het algemeen hadden doctorandussen oorspronkelijk de bevoegdheid om te promoveren. Werd je ingenieur, dan werd je 'ir,' punt. Geen 'aankomend doctor'. Volgens mij zijn technische opleidingen nooit academische opleidingen geweest.'
Technische opleidingen komen vrij schools over. Waar ligt dat aan?
'Dat ligt aan het vakgebied. Dat bestaat grotendeels uit het maken van sommen. Die kun je voor eem belangrijk deel aanleren en dan kun je de opgaven foutloos maken. Heb je een tien. Ja, de richtingen komen schoolser over en zijn in die zin overzichtelijker. Bij Psychologie maak je in mindere mate sommen en leer je theorie. Als je die van binnen en buiten leert kun je tentamens maken. En bij medicijnen... Ja, bij veel (technische) opleidingen moet je weten na te bootsen. Als je dat kunt, kun je een ander probleem op een soortgelijke manier benaderen. Het is naäpen van wat anderen hebben gedaan. Eerst moet je dat kunnen. Later moet je er zelf iets mee doen. Vroeger leerde je de tafels opdreunen. Dat instampen is niet slecht. Of je in technische studies gewoon moet stampen? Aan alles moet een 'waarom' ten grondslag liggen. Je moet 'gemotiveerd stampen' en het waarom aanleren.
'Negatieve kanten van 'academisch' onderwijs? Dat zit in de sociale acceptatie. Vooropgesteld dat er een academische opleiding is zoals ik dat als een romantisch beeld ken uit boeken en films, dan denk ik dat het gedrag dat daarbij hoort niet meer in de huidige maatschappij past of zou kunnen passen als het nog zou komen. Ik heb het vermoeden dat die academische romantiek niet (meer) bestaat.'
Peter van der Hoogt: .......je moet gemotiveerd stampen en het waarom aanleren...
