'De generatie voor ons had te maken met een stabiele arbeidsmarkt', zegt auteur Marinka Kuijpers. Meestal werd je wat je vader ook was. Of je opleiding bepaalde je beroep. En je maakte vaak carrière binnen een bedrijf.'
Kuijpers, aio bij TO, schreef het boek Waardevol Werk daarom voor de huidige generatie die niet meer kan bogen op die stabiele arbeidsplaatsenstructuur. Tegenwoordig begint jobhoppen steeds meer in te raken en moeten mensen weten wat ze willen kiezen, grip krijgen op hun loopbaan.
Kuijpers onderscheidt in haar boek vier competenties die van belang zijn om richting te geven aan de persoonlijke loopbaan. Zelfreflectie, werkoriëntatie, zelfsturing en zelfprofilering. Bij die competenties horen vragen. Wat voor soort mens ben ik, op welke manier wil ik van betekenis zijn voor anderen, wat kan en wil ik leren om dat doel te bereiken en hoe presenteer ik mezelf naar buiten.
Volgens Kuijpers is een loopbaan namelijk niet alleen voorbehouden aan werk, maar gericht op de hele levensloop. Als je meer zicht hebt op je persoonlijke waarden kan je je gerichter oriënteren op de arbeidsmarkt, is het idee. Kuijpers geeft toe, een loopbaan ontwikkelt zich in principe vanzelf. 'Ook al doe je er niets aan, iedereen heeft een loopbaanontwikkeling. Maar daarnaast is het ook iets actiefs en dynamisch. Is het ook een werkwoord.'
Loopbaanontwikkeling moet onderscheiden worden van carrière maken vindt Kuijpers. 'Carrière maken wekt de indruk dat je hogerop komt. Je kan je loopbaan ook heel goed ontwikkelen door een zijstapje te maken. Het gaat om je waarden en waar je die kunt vinden. Wat vind jij nou belangrijk, wanneer verhef jij je stem, waar loop jij warm voor, wat zijn jouw drijfveren?'
Kuijpers is ervan overtuigd dat iedereen een drijfveer heeft. Zelfs jongeren die echt niet weten wat ze willen. 'Hoewel het boek bedoeld is voor mensen met enige levens- en werkervaring kan het ook, in aangepaste vorm, gebruikt worden voor scholieren. De eerste reactie bij hen is vaak: ik weet het niet. Maar er zijn altijd dingen die je aanspreken. Je kan dat heel klein zien, bijvoorbeeld wat voor TV programma's interesseren je.'
Bruggen
Bij de eerste competentie zelfreflectie moet je er achter zien te komen wat voor soort mens je bent. Daarbij staan levensthema's centraal. Het boek geeft voorbeelden van thema's als bruggen slaan tussen mensen, opkomen voor minder bedeelden, mensen dingen leren.
Op basis van wie je bent kan je vervolgens op zoek naar werk dat bij je past, werkoriëntatie. Het boek geeft als voorbeeld iemand die verpleegster wil worden. Je moet dan rekening houden met kerndilemma's, dilemma's die zich in die sector voordoen. Kuijpers omschrijft ze als waardeconflicten die voortkomen uit tegenstellingen in economische, politieke en wetenschappelijke ontwikkelingen. In de zorg is er bijvoorbeeld vaak weinig tijd om aandacht aan patiënten te besteden. De vraag doemt dan op: kan ik hier wel het soort mens zijn dat ik wil. Heb je de functie alleen gekozen omdat je voor zieke mensen iets wil betekenen, dan kan je in dat werk niet zijn wie je wil. 'Je komt erachter welke kerndilemma's spelen door met mensen uit dat werkveld te praten en de ontwikkelingen op de voet te volgen', aldus Kuijper.
Vervolgens ga je over op zelfsturing. Kuijpers waarschuwt er in haar boek voor dat je niet helemaal je eigen loopbaan kunt bepalen. Je hebt weliswaar het stuur in handen, maar kunt alleen op wegen en paden rijden. Je bepaalt de richting in een ruimte die door je omgeving bepaald wordt. Bij zelfsturing gaat het er om wat je wilt en kunt veranderen aan je huidige situatie, wat de consequenties daarvan zijn en wat je daarvoor nog moet doen. Niet alles kan. Je wilt bijvoorbeeld dolgraag politieagent worden en bent net een paar centimeter te kort. 'Maar dan zou ik vragen: wat vind je zo gaaf aan het beroep van politieman? Als het bijvoorbeeld het uniform is wat je aanspreekt of het helpen van mensen dan kan je die doelen ook in een ander beroep verwezenlijken', zegt Kuijpers.
De vierde competentie is zelfprofilering, een beeld naar buiten brengen. Daartoe kun je netwerken opbouwen en solliciteren. 'Solliciteren is heel belangrijk. Ik ken iemand die elk jaar minstens een keer solliciteert, gewoon voor de ervaring en om te kijken hoe ze op de arbeidsmarkt ligt.' Een magische zin voor 'op gesprek' heeft Kuijpers niet. Wel een missertje uit eigen praktijk. 'Ik was eens bij een sollicitatie zelf heel veel aan het woord. Ik vroeg van alles over de organisatie en het werk. Achteraf bleek dat de commissie het gevoel had zelf op gesprek te zijn. Het is juist belangrijk dat je elkaar leert kennen.'
Sleutel
Kuijpers past ervoor dat haar boek gezien wordt als de sleutel naar succes. 'De enige die deskundig is op het gebied van je eigen ervaringen dat ben jezelf. Het boek helpt alleen om die deskundigheid te ontwikkelen', schrijft ze. Ook realiseert ze zich dat de drempel om het boek ter hand te nemen hoog is. 'Er staan opdrachten in die veel tijd kosten. Dat is tegelijk ook de kracht van het boek. In andere boeken over loopbaanontwikkeling wordt van de lezer vaak een minder actieve houding geëist.'
Ze verwacht niet dat het iedereen zal aanspreken. 'Sommige mensen werken alleen voor het geld. Anderen voor de sociale contacten. Die zijn er misschien niet zo mee bezig. Maar uit onderzoek is gebleken dat veel jonge mensen toch werken omdat ze zich willen ontwikkelen, meer nog dan voor het geld. Ik denk dat het waardevol is om je in jezelf en je waarden te verdiepen. Maar dat moet iedereen voor zichzelf weten.'
'Waardevol werk, richting geven aan je loopbaan' door Marinka Kuijpers is verschenen bij Uitgeverij Nieuwezijds en kost f39,90.
Marinka Kuijpers
