'Er bestaat geen aanleiding de vergunning te weigeren, aangezien door het geven van voorschriften het belang van de bescherming van het milieu voldoende kan worden gewaarborgd.' Met deze conclusie eindigt de motivatie waarmee de gemeente Enschede S.E. Firworks vergunning verleent voor de opslag van vuurwerk.
Door de vuurwerkramp werd op schrijnende wijze duidelijk dat de gemeente niet in staat bleek de bescherming van mens en milieu te waarborgen. Hoe konden burgemeester en wethouders een vuurwerkfabriek midden in een woonwijk toelaten? Zelfs nadat een bewoner hen had gewezen op het gevaar?
'Ons vergunningstelsel zit opvallend ingewikkeld in elkaar', aldus mr. dr. Heldeweg. 'Het systeem is ontzettend fijnmazig geworden. Daar kunnen gemeenten maatwerk mee leveren. Maar daardoor kun je ook bijna alles tegen elkaar afwegen. Er bestaat geen absolute bescherming van hét milieu.'
Bestuursorganen nemen dan ook al snel de positie van bemiddelaar aan. Samen met diegene die een milieuvergunning aanvraagt gaan ze kijken wat er juridisch mogelijk is.
Milieuambtenaren kunnen volgens Heldeweg ook moeilijk anders. 'De wet milieubeheer is niet opgesteld om zo veel mogelijk vergunningen te weigeren. Er wordt ook niet van bedrijven geëist dat ze de milieu-effecten tot nul reduceren. De aanvrager mag enkel in zijn belangen worden beperkt als het milieubelang dat beslist verlangt. Daarbij gaat het altijd om het bepalen van een aanvaardbaar risico.'
'Gemeenten stellen voorschriften op waarmee ze het risico hopen te beperken', aldus Heldeweg. 'Ook de milieuvergunning van S.E. Fireworks barst van de voorschriften. Over elektrische apparaten, stookinstallaties, brandpreventie, vuurwerkopslag, luchtverontreinigingen en noem maar op. In theorie ziet dat er heel mooi uit. Maar kun je van een milieuambtenaar verwachten dat hij zelf voldoende inhoudsdeskundig is als het om vuurwerk gaat?'
Niet helemaal. Vandaar dat de wetgever ook advisering vanuit het ministerie van Defensie verplicht stelt. 'Ik weet natuurlijk niet of dat advies betrouwbaar is', stelt Heldeweg. 'Maar het gezag dat ervan uitgaat is erg groot. Als milieuambtenaar moet je heel sterk in je schoenen staan wil je er van afwijken. Hoewel zo'n advies juridisch gezien slechts aanbevelingen bevat.'
'Toch hangt het uiteindelijk van de alertheid van een milieuambtenaren en bestuurders af of risico's goed worden ingeschat', concludeert Heldeweg. 'De onafhankelijke onderzoekscommissie moet, in het geval van S.E. Fireworks, uitzoeken of de overheidsdienaren hun verantwoordelijkheid goed hebben ingevuld.'
Bezwaar
Die bestuurders en milieuambtenaren hebben waarschijnlijk nog wel wat uit te leggen. Bijvoorbeeld waarom ze de 'bedenking' van M.A. Slot niet serieus namen. De bewoner van de Renbaanstraat 46 uit in een brief zijn verbazing over de vestigingsplaats van S.E. Fireworks. Hij vindt dat dergelijke gevaarlijke bedrijven op een industrieterrein thuis horen en niet midden in een woonwijk.
In de motivatie van de milieuvergunning merkt de gemeente op dat ze geen rekening kan houden met het planologische en ruimtelijke bezwaren van Slot. 'Wij kunnen alleen de milieuhygiënische aspecten beoordelen', aldus de milieuvergunning.
Bovendien merkt de gemeente 'ambtshalve' ook nog op dat 'onderhavige onderneming niet is gevestigd in een woonwijk, zoals kennelijk door bezwaarde wordt gesteld, maar op een industrieterrein.' Daarbij vergeet de lokale overheid dat het industrieterreintje midden in de stad ligt en de woonwijk aan de andere kant van de straat begint.
'Zo op het eerste gezicht een typisch voorbeeld van verkokering en juridisering', vindt Heldeweg. 'De overheid verwacht steeds vaker van burgers dat ze juridische argumenten gebruiken. Maar juist tijdens de inspraakfase zou je vrijuit van gedachten moeten kunnen wisselen. Ik weet niet of dat in dit geval wel is gebeurt.'
Als Slot in zijn bedenking preciezer op de veiligheid van omwonenden had ingezet, dan had de gemeente het bezwaar op z'n minst beter moeten onderzoeken. Want ook risico's voor mensen vallen onder de Wet Milieubeheer.
'Soms vinden er hoorzittingen plaats', zegt Heldeweg. 'Daarin kunnen de partijen van gedachten wisselen. Maar als het om één bedenking gaat die niet goed is geformuleerd, dan gebeurt dat vaak niet.'
'Daarom zouden burgers die bezwaar willen maken een beroep op juridische bijstand moeten kunnen doen', vindt Heldeweg. 'Een bewoner deelt zijn bezwaar tegen een vuurwerkopslagplaats niet op in deelproblemen. Terwijl het recht dat wel doet. Een onafhankelijk adviseur zou burgers kunnen helpen met het vinden van de goeie ingang.'
'En misschien moeten we vaker absolute normen stellen. Minder maatwerk als het om écht gevaarlijke bedrijven gaat. Geen gepuzzel om te kijken of je onder bepaalde omstandigheden de activiteit toch niet toe kunt staan. En ook geen afweging meer tussen economische en milieubelangen in die gevallen waar de risico's sowieso te groot zijn.'
