Woensdag, half negen in de ochtend: we hebben verloren. Negentig procent van de Nederlanders wilde Al Gore als president van de Verenigde Staten. Maar George W. Bush pakt Florida, en dus de overwinning. Gore belt Bush en feliciteert hem. Amerika heeft een nieuwe president.
Tien uur: CNN.com meldt dat het verschil tussen Bush en Gore in key state Florida maar zeshonderd stemmen is. Reglementair betekent dat hertellen - een novum in de Amerikaanse geschiedenis. Gore trekt zijn felicitaties in. The campaign goes on!
Jacques Thomassen, hoogleraar politicologie bij Bestuurskunde, zat woensdagochtend om half zes al voor de buis. 'Normaal weten ze dan wel wie de nieuwe president wordt', zegt hij. Toen hij om acht uur naar z'n werk ging, was nog niets zeker. Als Thomassen om elf uur uit een vergadering komt, hoort hij voor het eerst van de hertelling.
'Dit heb ik nog nooit meegemaakt', zegt hij. 'Sterker: bij mijn weten is dit niet eerder voorgekomen.' Thomassen kán het weten. Sinds Nixon-Kennedy, begin jaren zestig, volgt hij de Amerikaanse presidentsverkiezingen op de voet. In '69 en '70 studeerde hij aan de University of Michigan, 'het Mekka op het gebied van kiezersonderzoek'.
'Voor een politicoloog geen slecht moment om in de States te zitten. Het waren de jaren van de Vietnamcrisis, van de Black Panters.' Lachend: 'De kop van Nixon verscheen bijna dagelijks op de televisie om het volk weer een andere wandaad uit te leggen.' Vorig jaar nog schreef Thomassen een vergelijkende studie naar electorale systemen in vier West-Europese landen en de Verenigde Staten. Hij geldt als een kenner.
Is Joe Sixpack werkelijk zo ongelofelijk rechts?
'Het klopt dat Amerika naar onze maatstaven erg conservatief is. Dat valt nauwelijks te onderschatten. Tenminste: als je met Joe Sixpack de modale, blanke Amerikaan bedoelt, woonachtig in al die staten in de Mid-West. De gemiddelde VVD'er zou in die kringen zo ongeveer worden uitgemaakt voor communist.'
'Maar zelfs een liberal als Al Gore bevindt zich, vertaald naar Nederlandse begrippen, aan de rechterkant van het politieke spectrum. Ik weet niet of Gore in zijn hart voor of tegen de doodstraf is, maar hij past wel op om er zich in het openbaar tegen uit te spreken. De meeste Amerikanen vinden executies er gewoon bij horen. George W. Bush zou bij ons van tafel vallen.' Lachend: 'Dat type denker kennen we hier niet eens.'
Vanwaar Bush' grote populariteit?
'Een boel redenen zijn al vaak opgesomd. Deze wil ik eraan toevoegen: Bush speelt in op sentimenten die je typerend voor een federale statenbond als de VS zou kunnen noemen. In al die staten in de Mid-West, waar Bush dan ook wint, wantrouwt men Washington.'
'De centrale overheid moet in de optiek van de republikein zo klein mogelijk zijn, met een minimum aan bevoegdheden. Zo redeneert Bush ook. Pro belastingverlaging, pro wapenbezit - echt een verworvenheid die regelrecht terugvoert naar de oudste federale waarden: elke Amerikaan heeft het recht zichzelf met een wapen te verdedigen. Daar komt geen overheid tussen, enzeker Washington niet.'
'Geen Amerikaanse troepen meer naar brandhaarden in de wereld. Ook dat spreekt Joe Sixpack aan. Die weet vaak bij God niet wat er buiten de staatsgrenzen gebeurt. Bush was niet voor niets gouverneur van Texas, dat zichzelf de lonestar state noemt. Over isolationisme gesproken. Conservatief Amerika krijgt in George W. Bush de president die het verdient.'
Is Bush junior echt zo dom als men van hem beweert?
'Ach, wie zal het zeggen. Vast staat dat Gore slimmer is, meer weet, meer kan. Ik ken zelf geen voorbeelden van grote Bushblunders. Was het niet Ford die midden jaren zeventig gezegd heeft: 'We moeten voorkomen dat de Sovjetunie politieke invloed krijgt in Oost-Europa?' Wat dat betreft hebben de republikeinen een traditie op te houden.'
'Bush senior was een uitgesproken zwaargewicht. Zat als ambassadeur in China, was hoofd van de CIA, vice-president onder Reagan. Maar echt goed deed hij het niet. En Clinton had juist geen imposant cv. Was slechts gouverneur van een obscure staat als Arkansas geweest. In politiek opzicht heeft hij het juist weer goed gedaan. Als Bush het wordt: laten we hopen dat de democraten in het Huis van Afgevaardigden een meerderheid behalen.'
Bush en Gore: wie wint?
Jacques Thomassen, hoogleraar politicologie.
