U heeft uw nieuwe wap-telefoon niet onder handbereik?
'Mijn wat?'
Uw wap-telefoon?
'Die heb ik nog niet.'
Die heeft u nog niet?
'Over wap heb ik mij nog niet druk gemaakt. Ik heb thuis telefoon, antwoordapparaat, internet en e-mail. Voorlopig is dat genoeg.'
Geen mobiele toestanden?
'Nee. En ik moet zeggen, ik vind dat erg prettig. Twee jaar geleden zat ik in de trein tegenover een man. Die man troostte via zijn mobieltje zijn vrouw. Hun kat was die morgen dood gegaan. Toen dacht ik: "Ik moet geen gsm. Want als ik in de trein zit, wil ik uitsluitend treinreiziger zijn. Niet ook nog echtgenoot of huisman."
Een wap-telefoon is ook niet zo academisch natuurlijk?
'Het is vooral een ontwikkeling die gewoon doorgaat. Dat heeft met academische vorming niet zoveel te maken. Met wap gaat het vast net zoals het met e-mail ging. In het begin werd het alleen door een paar woestelingen gebruikt. Nu kan niemand nog zonder. Ik ook niet. Na verloop van tijd zal ik dus ook wel gaan wappen.'
Maar symboliseert wap niet juist alles wat snel en vluchtig is?
'Misschien. TO-professor De Hoog stelde een paar wegen terug in zijn oratie dat kennis langzaam en moeizaam tot stand komt, dat kennis beklijft, terwijl informatie daarentegen vluchtig is, over van alles gaat, meer aan de buitenkant zit. Academische vorming heeft met kennis te maken. Wap-telefoontjes met een overvloed aan informatie.'
Dat is verder geen probleem?
'Nee. Als mensen plezier aan zo'n ding beleven. Zolang ik er zelf maar niet één hoef. Als ik op vakantie ben en ik moet ook nog al mijn post beantwoorden, dan ben ik niet op vakantie. En als ik aan een artikel werk, wil ik alleen daar mee bezig zijn.'
U wel ja. Maar hoe gaat u de surfende en zappende student van tegenwoordig interesseren voor uw langzame en beklijvende academische kennis?
'Ik zie geen echte tegenstelling. Ieders leven bestaat uit verschillende stukken. Het is niet zo gek om overal informatie vandaan te halen en je tegelijk te verdiepen. Er wordt tegenwoordig zo geklaagd over studenten, dat ze geen diepgang hebben. Volgens mij valt dat best mee.'
Studenten zijn niet anders dan vijftien jaar geleden, toen u hier ook al werkte?
'Je hebt studenten die diepgang zoeken. Je hebt studenten die hier komenvoor een titel en een baan met veel geld. Dat is altijd al zo geweest. Door de verkorting van studieduur hebben studenten wel minder mogelijkheden om zich echt ergens helemaal in te verdiepen. Ik kon in mijn studietijd voor een tentamen nog 'Kritik der reinen Vernunft' lezen. Dat is tegenwoordig uitgesloten, ondenkbaar.'
Tja, studieprogramma's moeten studeerbaar zijn.
'Studeerbaarheid, ik heb een grote hekel aan dat woord. Onderwijs moet zo aangeboden worden dat studenten zonder externe problemen hun studiepunten kunnen halen. Natuurlijk. Maar ondertussen is leren nog steeds een zware klus. Studeerbaarheid moet niet betekenen dat je het studenten makkelijk maakt.'
Toe maar.
'Dat klinkt waarschijnlijk wat al te verstandig, maar goed.
Ook niet zo gelukkig met Teletop?
'De interactieve variant van Teletop is prima. Maar als docenten ineens ontdekken dat het begeleiden van 25 studenten teveel tijd kost en voorbeeldantwoorden gaan geven, dan zeggen studenten terecht: "Dit is verschoolsing." Die gaan geen opdrachten inleveren waar ze geen persoonlijk commentaar op krijgen. Gelukkig is Teletop inmiddels zo flexibel dat er niet meer van dit soort problemen zijn.'
Onderwijs is mensenwerk dus?
'Precies. Onderwijs zonder menselijk contact werkt niet. De computer neemt het werk van de docent nooit helemaal over. Je wint er niet verschrikkelijk veel tijd mee. Ik geloof niet zo hard in al die buitenlandse kennisaanbieders die via het web zogenaamd onze studenten gaan wegkapen.'
Gaat u nog een vak academische vorming geven? Via Teletop of zo?
'Die vraag beantwoord ik met een stelling: mensen die denken dat academische vorming als een vak kan worden aangeboden, hebben zelf nooit ervaren wat academische vorming is.'
O... wat gaat u wel doen dan?
'Ik blijf colleges geven, maar ik ga niet voor een groep studenten de filosofie van Von Humbolt, Newman of Nussbaum uitleggen. Ik wil werken aan een aantal concepten en ideeën over wat academische vorming zou kunnen zijn. En ik wil graag betrokken blijven bij nieuwe ontwikkelingen in het onderwijs. Ik ben een filosoof die zo nu en dan vanuit de marge wat roept en dan maar hoopt dat iemand daar wat aan heeft.'
Ha, u wordt het geweten van de universiteit!
'Nee, dat pertinent niet. Ik wil niet met het vingertje wijzen. Ik wil de discussie aanwakkeren zonder precies te vertellen hoe het wel moet. Universiteiten bestaan volgens mij bij de gratie van discussie en onenigheid. Het is eigenlijk de enige plek waar dat min of meer gereglementeerd plaatsvindt. Dat moeten we koesteren.'
Oké, oké, maar hoe moet de UT haar stúdenten academisch vormen?
'Studenten moeten leren dat ze op verschillende manieren naar de werkelijkheid kunnen kijken. Een minor buiten je eigen discipline is daarvoor een noodzakelijke, maar geen voldoende voorwaarde. Bovendien: een minor moet intellectuele diepgang hebben.'
Wat is dat, intellectuele diepgang?
'Dat je instaat bent met verschillende ogen naar de werkelijkheid tekijken. En dat je die perspectieven op één of andere manier aan elkaar kunt koppelen.'
Dus liever intellectuele diepgang dan genoeg technische kennis om een veilige brug te kunnen bouwen?
'In de technische discipline ligt de basis. Je moet goeie vakmensen opleiden. Punt. Maar goeie vakmensen beheersen iets meer dan alleen hun vak. Die kunnen tegelijkertijd verschillende intellectuele ballen in de lucht houden.'
Maar wat is academische vorming dan precies?
'Dat vragen we ons al 2300 jaar af. Sinds de academie van Plato in Aristoteles' lyceum, tijdens de Middeleeuwen en de Verlichting, we werden het er al die jaren nooit over eens. Volgens mij komt dat omdat het begrip academische vorming zelf intrinsiek dubbelzinnig is. Het herbergt verschillende betekenissen die elkaar niet verdragen.'
Intrinsiek dubbelzinnig, zegt u?
'De tegenstelling is eigenlijk heel simpel. Aan de ene kant heb je Socrates, de scepticus. Onafhankelijk, kritisch, rationalistisch, de man die vragen stelt, nooit tevreden is en uiteindelijk concludeert dat hij het zelf ook niet weet. Socrates is ter dood veroordeeld, gestorven en het boegbeeld geworden van wat wij intellectuele kwaliteit noemen.'
Boegbeeld? De meeste Atheners vonden Socrates een bederver van de jeugd.
'Waren die Atheners daarom volstrekte idioten? Ik denk van niet. Ze vreesden de door Socrates opgeleide jongeren buitengewoon individualistisch en onafhankelijk zouden worden. De Atheners wilden juist sociaal betrokken mensen die verantwoordelijke functies konden bekleden. Daar heb je de dubbelzinnigheid. Aan de ene kant de typische nietsontziende wetenschapper die sociaal niets te melden heeft. Aan de andere kant: de sociaal betrokken bestuurder die wetenschappelijk niet veel te melden heeft.'
En die twee uitersten gaat u na 2300 jaar eindelijk verzoenen?
'Meestal wordt er een optelsommetje gemaakt: studenten moeten aan beide archetypen voldoen. Dat is te simpel. Ik ga proberen vanuit de tweedeling nieuwe stappen te zetten.'
Hmmm...
'Academische vorming binnen een technologische cultuur, daar wil ik de komende jaren wat interessante dingen over zeggen. Zonder bij die makkelijke optelsom uit te komen. Studenten sociale vaardigheden bijbrengen, studenten leren hoe ze op hun eigen vakgebied reflexief kunnen opereren en studenten iets van intellectuele diepgang meegeven. Waar ligt de verantwoordelijkheid van de universiteit? Moet die een cursussen spreken in het openbaar of leren solliciteren aanbieden? Hoe ver moeten we gaan in de ondersteuning van studentenactivisme?'
Of het oprichten van studentenbedrijfjes?
'Och, studenten mogen van mij best een eigen bedrijf beginnen. Maar waarom zouden ze dat niet een paar jaar later doen. Op een universiteit kun je experimenteren met je intellect, met je emoties, met je relaties. Om nu al dingen te gaan doen die je in een later leven bij je baas ook al moet doen, dat zou toch uiterst treurig zijn.'
Maar de informatica student die miljoenen kan verdienen met zijn slimme internettoepassing? Die gaat toch niet wachten?
'Nee natuurlijk niet. En dat is ook prachtig. Dat is vakmanschap. Daargebeurt iets nieuws. Maar dat is wat anders dan een taxicentrale runnen. Dat is gewoon een bijverdienste.'
Hoe werd u zelf eigenlijk academisch gevormd?
'Een voorbeeld uit het eerste jaar van mijn studie in Groningen. Het vak thermodynamica. Ik had er de grootst mogelijke moeite mee. Ik heb drie keer tentamen gedaan. Dat kwam omdat het mij toen onmogelijk was de wereld te bekijken door een thermodynamische bril. Vastlopen en daar weer uitkomen, dat is academische vorming in de praktijk.'
Vastlopen en daar weer uitkomen? Pffff...
'Wil je een vak begrijpen dan moet je vaak eerst tegen een muur oplopen. Pas als je over de muur bent geklommen dan heb je het echt gesnapt. Begrijpen kost tijd.'
Hebben studenten nog tijd dan?
'Als die tijd er niet meer is moeten we gewoon stoppen met de universiteit. Simpel.'
En je moet ook wel een beetje slim zijn om over die muur te kunnen klauteren?
'Universiteiten moeten kiezen voor intellectuele kwaliteit. Het is absoluut verkeerd beleid als we studenten gaan binnenhalen die het vak niet aankunnen.'
Geen vwo'ers met zevens voor wis-, natuur- en scheikunde naar de technische faculteiten?
'Ik vind niet dat je kunt zeggen: "Mensen met een zeven moeten het kunnen halen dus regel dat maar." Natuurlijk moeten alle didactische randvoorwaarden in orde zijn. Maar sommige studenten kunnen ook heel gelukkig worden als ze een ander vak gaan leren.'
Tot slot nog wat lifestyle dingetjes. Ooit paddo's gebruikt? Of wiet?
'Nooit paddo's. En eigenlijk ook geen wiet. Ik kan niet over mijn longen roken. Dus daar zou ik niet stoned van worden.'
Wel ooit lazerus geworden?
'Dat wel ja. Vroeger ben ik twee keer heel behoorlijk dronken geweest. Sindsdien weet ik waar mijn grenzen liggen.'
Wat drink u liever: Vodka met Redbull of Martini Jigger?
'Ik drink van alles. Maar toch vooral witte wijn.'
Welke muziek vind u leuk?
'Leuk? Dat weet ik niet. Leuk klinkt mij veel te postmodern. Ik ben gek op Bach. Maar is dat leuk? Het is prachtig, ontroerend.'
U kijkt onder het eten nooit naar MTV?
'Nee. Soms zap ik er langs. Meestal valt mij op dat aan de videoclips heel wat meer aandacht is besteed dan aan de muziek.'
