Dr. Holger Schönherr kan z'n geluk niet op. Aan het begin van een wetenschappelijke carrière vijf jaar lang geconcentreerd onderzoek mogen doen op een gebied naar eigen keuze, noemt hij terecht een 'once in a lifetime opportunity'.
Zijn overigens prima beheersing van de Nederlandse taal schiet zelfs na vier jaar promotie-onderzoek in Twente nog wel eens te kort. In september 1999 promoveerde Schönherr met lof bij prof. dr. G. Julius Vansco, leider van de aan Mesa+ gelieerde CT-vakgroep materiaalkunde en technologie van polymeren. Schönherr: 'De honorering van NWO is een groot succes: voor mij, voor de UT en vooral voor Mesa+ en CT. Met het geldbedrag kan een team van twee of drie onderzoekers worden betaald, de benodigde apparatuur en de lopende kosten. Door het nieuws van de NWO-prijs ben ik nog steeds in een excited state.'
Pas volgend jaar begint Schönherr met zijn onderzoek. Tot medio 2001 werkt hij als postdoc in Canada bij prof. dr. Curtis Frank van Stanford University. Daar werkt hij aan dunne materiaalfilms tot 100 nanometer dik. De opgedane kennis kan hij mogelijk inzetten bij het NWO-onderzoek. Zo blijken polymeren op microschaal vaak heel andere eigenschappen te bezitten dan in onze macrowereld van alledag. Plexiglas bijvoorbeeld lijkt op microschaal soms meer op een soort rubber. 'De oorzaken van deze veranderde eigenschappen willen we tot in detail begrijpen om uiteindelijk betere materialen voor toepassingen op nanoschaal te kunnen maken.'
Schönherr kreeg de NWO honorering voor zijn dwarse idee om 'combinatie-chemie' op nanoschaal mogelijk te maken. Van oorsprong is de chemie een sequentiële wetenschap waar men proeven na elkaar uitvoert. Maar met de opkomst van de computer en door verregaande miniaturisatie, is combinatie-chemie sterk in opkomst. Zo kunnen tegenwoordig al rond de honderd chemische reacties volautomatisch parallel uitgevoerd worden. Nog meer tot de verbeelding spreken de 'enkele duizenden proefjes' die op een DNA-chip tegelijkertijd uitvoerbaar zijn. Hierdoor neemt de hoeveelheid bereikbare informatie per tijdseenheid enorm toe. Dit leidt vooral in de concurrerende farmaceutische industrie tot geheel nieuwe methoden van onderzoek.
De benadering van Schönherr gaat uit van een heel dun polymeer filmpje waar met behulp van een naald op nanometerschaal lokaal chemie kan worden bedreven. Deze 'scanning force microscopy' was het onderwerp van Schönherrs geslaagde promotie waarmee hij in juni 1999 de tweede plaats behaalde van de DSM-prijs voor chemie en technologie. 'In principe veranderen we in een patroon van domeintjes van tien nanometer groot systematisch de chemische structuur in de individuele domeintjes. Na een chemische reactiemet externe moleculen kunnen we de resultaten uitlezen en een correlatie maken tussen de reactiviteit en de chemische eigenschappen van ieder domeintje.'
Schönherr wil in het NWO-onderzoek samenwerken met prof.
Wolfgang Knoll van het Max Planck instituut voor polymeeronderzoek in Mainz en dr. Steven D. Evens in Leeds. De cirkel is dan weer rond want Holger begon zijn chemiestudie in Mainz en in het Canadese Toronto waar hij zich specialiseerde op polymeren.
Schönherr: 'Omdat de hoeveelheid bereikbare informatie toeneemt zijn in de toekomst complexe problemen wellicht oplosbaar, zoals proteïne interacties. Hiermee kunnen we het mechanisme achter auto-immuunziekten beter begrijpen. Maar mijn droom gaat nog iets verder. Ik stel me voor dat het met deze aanpak mogelijk is om reacties op het niveau van individuele moleculen te bestuderen en uiteindelijk te begrijpen.'
Holger Schonherr
