UT-medewerker bij Studium Generale ir. Peter Timmerman ontvangt dinsdag 19 december de KIvI-scriptieprijs voor techniek, maatschappij en economie. Timmerman onderzocht tijdens zijn WWTS-studie de sociaal-culturele kwaliteit van de luchthaven Schiphol.
Timmerman krijgt de prijs vanwege de originele invalshoek waarmee hij het probleem benaderd heeft en zijn vlotte manier van schrijven. 'Schiphol is een Albert Kuypmarkt, maar dan anders.'
'De discussie over Schiphol in kranten en op de TV wordt altijd gevoerd in termen van geluidsoverlast. Maar een luchthaven is toch meer dan een grote bushalte met veel lawaai?' Peter Timmerman, die tot voor kort kunstredacteur was UT-nieuws, voelt zich duidelijk thuis in het onderwerp. Twee uur volpraten over zijn afstudeerscriptie 'Waar landen we? Over de sociaal-culturele kwaliteit van de luchthaven' kost hem geen moeite.
Timmerman studeerde af bij de vakgroep systematische wijsbegeerte. Hij onderzocht of een luchthaven - Schiphol, waar miljoenen passagiers kort verblijven- sociaal-culturele kwaliteit kan bieden. Door een stage waarbij hij een tentoonstelling over de locatie van luchthavens had opgezet, raakte Timmerman betrokken bij het onderwerp luchthavens en meende er een leuke afstudeeropdracht over te kunnen maken. Dus dook hij in de filosofische literatuur over luchthavens.
De toenmalige WWTS-student begon met het analyseren van het debat in de filosofie over luchthavens. Het viel hem op dat het zeer eenzijdig en in extremen gevoerd werd. Aan de ene kant het utopisch denken van de futuristen en modernisten uit de jaren '20 en '30, waarin men 'de luchthaven als nieuwe stad' zag. Lijnrecht daar tegenover staat het dystopisch denken van post-modernisten als Paul Virilio en Peter Sloterdijk, die vliegvelden in een zeer negatief licht zien: plaatsen waar 'deeltjes in omloop' zijn, ontdaan van alle menselijkheid. Door het vervallen in deze extreme beelden hebben ze beiden geen oog meer voor de werkelijkheid.
'Ik vraag me af hoeveel van hen recentelijk nog wel eens op Schiphol heeft rondgekeken,' lacht Timmerman.
Kijken naar de werkelijkheid is natuurlijk geen revolutionair concept. Wel anders dan gebruikelijk is de invalshoek waarmee Timmerman naar die werkelijkheid keek. Naast een bron van lawaai en bedrijvenpark onderzocht hij namelijk ook het karakter van de
luchthaven en de criteria die de sociaal-culturele kwaliteit van zo'n complex bepalen. Schiphol als een marktplaats waar verschillende sociale en culturele groepen op een vrijblijvende manier met elkaar in contact komen. Het observeren en kennis nemen van andere leefwijzen draagt in die visie bij aan de sociaal-culturele kwaliteit:Schiphol genereert een soort stedelijkheid als bijproduct naast het distribueren van mensen.
'Een stel rijke Japanners dat de lift in gaat samen met een zwerver die wat warmte zoekt, dat is uniek,' legt Timmerman uit. 'Bij het alternatief van een luchthaveneiland in zee kunnen mensen niet zomaar meer binnenlopen voor een boodschap of om een kijkje te nemen. Het is niet meer open, maar alleen toegankelijk voor mensen met een ticket. Er komt dan dus een erg eenzijdig publiek op de luchthaven. En dus zou de sociaal-culturele kwaliteit sterk verminderen.'
De vraag is of een ontmoetingsmarkt echt begrip kweekt. Hebben directe sociale en culturele confrontaties niet meer een vervreemdend schokeffect tot gevolg? Misschien wordt de afschuw van het Japanse echtpaar voor de zwerver in de lift wel bevestigd. Dat negatieve effect valt volgens Timmerman wel mee. 'Het kan nooit kwaad dat ze elkaar eens van dichtbij meemaken.'
Het juryrapport zegt de kersverse prijswinnaar nog niet gezien te hebben, maar hij heeft al gehoord dat naast zijn alternatieve benadering van Schiphol ook zijn vlotte schrijfstijl erg in de smaak vielen. Dat klinkt Timmerman niet vreemd in de horen. 'Als ik iets schrijf, moet mijn moeder het ook kunnen begrijpen,' is zijn stelregel. Voor het geldbedrag van duizend gulden dat aan de prijs verbonden is heeft hij ook al een leuke bestemming gevonden. Een vliegtuig pakken en gewoon ergens naartoe vliegen. En dan rondkijken op de luchthaven daar, want van luchthavens komt hij niet meer los. 'Wist je trouwens dat Schiphol op de elfde plaats in de wereldranglijst staat?'
