De burnout. Modeziekte nummer één met stip. Het lijkt alsof iedereen het heeft. Wat wil je, de werkdruk in Nederland is het hoogste van heel Europa. Geen wonder dat de Hollandse werknemer eronder bezwijkt.
Johan van der Burgh, psycholoog bij de Arbo- en milieudienst helpt mensen met een burnout weer op de been. Ook leidt hij de cursus 'omgaan met stress' die UT-medewerkers sinds kort kunnen volgen.
'We leren cursisten om anders tegen de zaken op het werk aan te kijken', zegt Van der Burgh. 'Veel gedachten van mensen zijn irrationeel en leveren onnodige stress op. Een verkeerde dia tijdens een presentatie werkt al stressverhogend. "Het publiek zal me wel een kluns vinden". Terwijl die gedachte niet klopt of in ieder geval sterk overdreven is. We willen dat de cursist dat inziet. Zo kan hij die gedachte door een meer rationele vervangen.'
Ook leren de deelnemers 'nee' te zeggen. 'Werknemers moeten grenzen stellen. Voor zichzelf bepalen wat ze wel en niet pikken. Nee zeggen tegen collega's en de baas. Dat is natuurlijk makkelijk gezegd en het hangt er maar van af of je dat durft. Heb je collega's die voor je inspringen? Zit je in een omgeving die 'nee' accepteert? We leven in een tijd waarin de collegialiteit terugloopt. Tel de toegenomen prestatiedruk daarbij op. Er is een individualistische situatie ontstaan.'
Ook op de UT wordt de werkdruk als hoog ervaren. De cijfers uit het UT-brede onderzoek naar arbeidssatisfactie dat de AMD momenteel uitvoert, liegen er niet om. De helft van de werknemers werkt vaak over en een aanzienlijk deel van het personeel is regelmatig 'op' na een dag werken. Oorzaken zijn onder meer een versnipperd takenpakket en veel nieuwe initiatieven van hogerhand. Zaken waar de werknemer ogenschijnlijk weinig aan kan doen. Van der Burgh: 'In je eentje los je de werkdruk niet op. Daarom doen we ook op managementniveau aan bewustwording. Steeds meer werk met minder mensen doen, dat gaat gewoon niet.'
Het liefst ziet Van der Burgh elke werknemer de cursus volgen. 'Helaas beschouwen veel mensen deelname als een brevet van onvermogen. Het is not done om te laten merken dat je het niet langer trekt. Onze huidige deelnemers zijn eigenlijk te laat gekomen. Sommigen zitten al maanden thuis, anderen hangen tegen de burnout aan.'
Dat is nogal wat, want een burnout heb je niet zomaar. 'In de volksmond wordt de term te vaak gebruikt voor wat eigenlijk tijdelijke overbelasting is. Maar lijden aan een burnout houdt méér in. Patiënten hebben al hun reserves opgebruikt, zijn emotioneel aan het einde van hun latijn. Ze trekken zich terug, twijfelen aan hun competenties en raken minder betrokken bij hun werk. Op een gegeven moment storten ze in. Het is een ernstig verschijnsel, herstel neemt soms twee jaar in beslag.'
Werkstress en burnouts veroorzaken veertien procent van het totale verzuim in het onderwijs.'Onze sector loopt op kop, de gezondheidszorg staat op de tweede plaats. Hekkensluiter is de landbouw met vier procent om precies te zijn.'
Oké, een beetje werkdruk en wat 'gezonde' stress zijn helemaal niet slecht voor je. 'Mensen hebben spanning nodig, anders gebeurt er niets', zegt Van der Burgh. 'Maar teveel druk kan funest zijn. Alleen merk je dat pas op de lange termijn.'
De eerste verschijnselen zijn lichamelijk. 'Slecht slapen, steeds vaker ziek, infecties, huiduitslag, hoofdpijn.' Daarna merkt ook de omgeving de veranderingen. 'Gestresste mensen worden onrustig en zijn snel geïrriteerd. Ook gaan ze piekeren, zijn ze langer met hun werk bezig en maken ze dingen thuis af.'
Op een gegeven moment kan de overbelaste werknemer het niet meer opbrengen. De reserves zijn op. 'Dan doen mensen helemaal niks meer. Ploffen ze 's avonds op de bank neer. Ze worden lusteloos. Het verzuim neemt toe, eerst blijven ze eens een dagje thuis, later komen ze helemaal niet meer.'
Simpele zaken als regelmatig pauzeren kunnen de werkstress beperken. Van der Burgh verwijst naar een Scandinavisch onderzoek waarin drukbezette rij-instructeurs werden vergeleken met instructeurs die tussen de ritten door mochten pauzeren. 'Vier uur na afloop van de werkdag was de hoeveelheid aangemaakte adrenaline bij de eerste groep nog vijf keer zo groot als bij de groep die wel had gepauzeerd.'
Verplicht lunchen dus. Maar Van der Burgh heeft nog een adviesje voor wie te drukbezet is om de cursus bij te wonen. 'Houd balans in je leven tussen dingen die energie vreten en dingen die energie geven. Ga iets leuks doen 's avonds. Zet jezelf daartoe.'
