Schipper stuitte op lasercleaning door een klein artikeltje in de krant, al weer jaren geleden. `Een Griekse professor had iconen schoongemaakt met heel fijne lasers. Dat trok mijn aandacht. Ik reisde in 1996 af naar Kreta en sprak met deze hoogleraar, die werkzaam was bij het Griekse research en technologie-instituut. Na veel heen en weer gepraat, richtten we drie jaar later Art Innovation op met Demcon als productontwikkelaar en het Griekse instituut voor de input van wetenschappelijke kennis.'
Schipper, die in 1989 afstudeerde bij werktuigbouwkunde, kreeg tijdens zijn promotieopdracht bij hoogleraar Rien Koster interesse voor dit soort technieken, mechatronica genoemd. `Een multidisciplinaire combinatie van software, elektronica en mechanica die in de jaren tachtig overwaaide uit Japan. Ook de UT investeerde in deze hype en zette samenwerkingsprojecten op tussen werktuigbouwkunde, elektrotechniek en informatica. Als promovendus werd ik ook uit deze pot betaald. Tijdens mijn promotieopdracht ontdekte ik dat er behoefte was aan mechatronica. Ik zag het gat in de markt lonken.'
Schipper stortte zich na vier jaar promotiewerk volledig op zijn eigen bedrijf Demcon. `Dat was in 1993. Het schrijven van mijn eindpresentatie stelde ik uit tot 2001 toen Rien Koster met pensioen ging. Dat was mijn laatste kans. We waren inmiddels uitgegroeid naar vijftig werknemers.' Schipper onderhoudt nog steeds nauwe banden met de UT. `Een negental bedrijven, waaronder Philips en Thales en ook Demcon, financieren de leerstoel mechatronisch ontwerpen op de UT. `
`Wij zijn er al lang van overtuigd dat de methode van lasercleanen werkt,' zegt Schipper. `Nu moeten we alleen nog de kunstwereld meekrijgen. Een toonaangevend schilderij als Black Painting is een eerste stap in de goede richting.'
Volgens Schipper kent de conserveringsmarkt geen haast. `Black Painting stond al jaren in de kelders van het Guggenheim Museum in New York te wachten op de juiste schoonmaaktechniek. Ook toen deze gevonden was, duurde het nog zo'n drie voordat Art Innovation de opdracht definitief binnensleepte. We hebben in die tijd verschillende lasers getest. Wij wisten natuurlijk al lang welke geschikt was,' lacht Schipper, `maar ja, we moesten de verzekeraar nog wel overtuigen.'
Met lasercleaning lukt het om vernislagen af te schrapen. Dit in tegenstelling tot de oude methode: het schoonmaken met wattenstaafjes en chemicaliën. Het Guggenheim Museum durfde het aan Black Painting, dat een waarde heeft van ruim twee miljoen, te laten lasercleanen. Het doek hangt in de werkplaats achter een grote, dikke glaswand. Met ervoor de laserarm. `Die beweegt van links naar rechts en van boven naar beneden en volgt daarbij de coördinaten die wij invoeren in de computer,' vertelt Art Innovationmedewerker en oud-UT-student Sjoerd Postma. De eerste poetsronde, vorig jaar december, leverde drie zwarte vlakken op. `Nog niet schokkend' zegt Postma, `want het is en blijft zwart, maar toch verschilt de kleur per vierkant.'
En dat is ook de precies de bedoeling van Black Painting: `Reinhardt schilderde met verschillende verfmengsels, haast zonder olie, negen zwarte vlakken op het doek,' legt een meegekomen medewerker van het New Yorkse Museum of Modern Art uit. `Elk vierkant heeft zo z'n eigen tint zwart waardoor diepte ontstaat en het net lijkt of de vlakken naar voren springen. Dat effect willen we terug zien. Het zit namelijk verborgen achter een acryllaag die na beschadiging van het origineel er ruwweg overheen is geschilderd.'
Postma: `Die eerste poging liet heel duidelijk laserstrepen na. Dat willen we nu voorkomen door homogene poetsbewegingen te maken en niet alleen lange halen. Als dat lukt, kun je gerust spreken van een succes.'
Art Innovation maakt het kostbare schilderij Black Painting schoon met lasercleaning-techniek. (Foto: Arjan Reef)
