Woensdagmiddag kwart voor drie. In een haast wanhopige poging om interactie, stelt de docent de halfgevulde collegezaal een triviale vraag. De zaal roert zich niet. Uiterlijk onaangedaan vervolgt de docent zijn monotone hoorcollege. Student Oscar hoopt dat de `les' snel voorbij is, zodat hij nog net de trein naar zijn ouders kan halen. Dit scheelt hem weer een half uur, waardoor hij zijn `huiswerk' vóór de voetbaltraining van de plaatselijke FC af kan krijgen. In zijn hoofd klinkt de schoolbel al.
De vraag van de docent wekt Boudewijn uit zijn sluimerslaapje; hij is nog steeds brak van weer een mooie kroegavond en een lange naborrel. Hij gaat zelden naar college en kopt `af en toe' een vakje in met een zesje, na een weekje blokken in de UB. Zijn studie boeit hem niet echt, maar hij heeft wel een toptijd.
De zojuist gestereotypeerde situatie is op de UT een vertrouwd beeld. Beide typen studenten lijken onverschillig te staan ten opzichte van hun academische ontwikkeling. Oscar omdat hij zijn universiteit als een school beschouwt en geheel passief deelneemt aan het onderwijsproces; Boudewijn omdat onderwijs en onderzoek zonder veel overweging structureel moeten wijken voor de activiteiten bij zijn studentenvereniging.
Is het tegenwoordig veelgenoemde competentiegericht onderwijs misschien een middel om de student `bewuster' te maken van zijn ontwikkeling? Velen krijgen bij het woord competentie een vieze smaak in de mond omdat ze de term ten onrechte associëren met praktische, beroepsgerichte vaardigheden. Competentie staat echter voor een combinatie van kennis, vaardigheid en houding. Pas in hun samenhang leiden ze tot een competente student. Op kennisgebied doet de UT het goed; studenten krijgen vaardigheden aangeleerd in zowel hun studie als tijdens hun nevenactiviteiten; maar aan de ontwikkeling van houding wordt vrijwel nergens expliciet gewerkt. Het is dan ook de moeilijkste van de drie - hoe onderwijs je iemand in zijn houding?- maar belangrijk genoeg.
Onder `houding' kunnen we bij een academicus-in-opleiding bijvoorbeeld verstaan het vermogen om een probleem vanuit meerdere invalshoeken te bekijken, of de bereidheid zich te verdiepen in zijn vakgebied en verbanden te zoeken met andere vakgebieden. Vanaf het eerste studiejaar is een reflectieve houding ten opzichte van de eigen ontwikkeling essentieel. De student zou zich vaker moeten afvragen: `Waarom doe ik dit eigenlijk? Wie en wat wil ik zijn als mijn studententijd is afgelopen?' En vervolgens: `Op welke gebieden wil ik me ontwikkelen om dat doel te bereiken?' Of: `Waarvan wil ik nog ontdekken of het bij mij past?' Wie op deze manier over zijn eigen ontwikkeling nadenkt, maakt bewustere keuzes en zal achteraf meer tevreden zijn over wat hij gedaan heeft.
De UT zou hier een grotere bijdrage aan kunnen leveren door studenten vanaf hun eerste jaar anders te benaderen. Laat de studenten beseffen dat ze een bijzondere tijd tegemoet gaan en een bijzondere instelling binnentreden; maak ze bewust van hun mogelijkheden, laat ze hierover met elkaar de discussie aangaan en breng ze meer in contact met alumni, die in staat zijn om terug te kijken op de keuzes die zij zelf hebben gemaakt; kortom: investeer in de houding van studenten.
Een juiste houding kan volgens ons ook bijdragen aan een ander element dat essentieel is voor een academische cultuur: inspiratie. Hoe vaak komt het voor dat een bachelorstudent bevlogen de collegezaal uitloopt, geprikkeld om zich verder in zijn vakgebied te verdiepen? Bij welke vereniging verlaat de student de wekelijkse borrel vol nieuwe ideeën? Waar op de campus komen spontaan nieuwe initiatieven tot stand, ontsproten aan de gezamenlijke creativiteit van studenten? Er is behoefte aan een meer inspirerende universiteitscultuur. Studenten die zeer gemotiveerd aan hun studie beginnen, raken té vaak gedesillusioneerd als blijkt dat hun medestudenten weinig waarde hechten aan hun studie, docenten telkens een standaardverhaal afratelen, tentamens niet uitdagend zijn en bovenal als het stellen van vragen op de eerste plaats wordt gezien als een ellendige verlenging van een college.
Het kost inspanning om een inspirerend klimaat te scheppen, maar het resultaat mag de moeite waard genoemd worden. De student beleeft meer plezier aan zijn studietijd, is gemotiveerder en draagt dit naar buiten toe uit; de UT wordt een aantrekkelijkere plaats om te studeren, omdat je dáár interessante mensen ontmoet en nieuwe ideeën opdoet - het soort reputatie waar sommige Amerikaanse topuniversiteiten al van weten te profiteren. Voor het wetenschappelijke personeel wordt onderwijs ook interessanter; een geïnspireerde groep studenten is veel leuker om college aan te geven.
Studenten met een reflectieve houding en een inspirerend studieklimaat, op die terreinen is voor de UT nog veel te winnen. Tot die tijd zullen we nog vele studenten tegenkomen die nooit verder hebben gekeken dan de vakken in hun curriculum, of helemaal opgaan in het studentenactivisme zonder een moment stil te staan bij waar ze nu eigenlijk heen willen. Om hier verandering in te brengen is inspanning vereist; inspanning van de universiteit en van de studenten zelf.
Namens de werkgroep persoonlijke vorming van UReka, Martijn Vulto, Pascal Hollman en Ramy El-Dardiry.
