Zijn lezing, die volgens het programmaboekje een antwoord zou zijn op de vraag waarom wij Amerika niet begrijpen, had op momenten meer weg van stand-up comedy dan van een wetenschappelijke verhandeling. Met bijtend cynisme, op de lachspieren werkende ironie, lompe botheid en vooral een overdosis humor deed Van Rossem waar-ie goed in is: vertellen en zijn mening spuien. Dat de Amerikaanse democratie erin geslaagd is de verliezer van de presidentsverkiezingen toch in het Witte Huis te krijgen? `Een prestatie van wereldformaat'. Dat Bush ondanks alles `tot uw verbijstering' toch herkozen is? `U heeft Balkenende ook twee keer gekozen.'
Een belangrijk deel van zijn verhaal ging over Amerikaans nationalisme en religieus conservatisme: Amerika als God's own country. Daar kleven nogal wonderlijke ideeën aan, stelt Van Rossem. `In de VS vinden ze het vrij normaal dat de president zegt dat-ie van het Opperwezen persoonlijk de opdracht krijgt om het terrorisme te bestrijden. Zou het niet makkelijker zijn geweest als dat Opperwezen gewoon tegen kaper Mohammed Atta had gezegd: doe dat nou niet?'
Als er al een rode draad in Van Rossems verhaal te vinden valt, dan zijn het de problemen die hij ziet in de grote rol van religie en nationalisme in politiek en maatschappij. `Het is vrij karakteristiek voor een deel van het Amerikaanse electoraat dat zij het hebben van zo'n persoonlijke opdracht van het Opperwezen niet volstrekt belachelijk vinden. Het concept dat Amerika boven de rest van de wereld staat, is sterk religieus. Als vrijheid, gelijkheid en broederschap ergens verwezenlijkt kunnen worden, dan is het in het land van de onbegrensde mogelijkheden.'
Niet alleen zijn Amerikanen over het algemeen religieuzer, ze zijn ook veel nationalistischer dan wij. `Dan wij bewéren te zijn. Stel je voor dat wij straks, moge god het verhoeden, wereldkampioen worden. Met Advocaat had het niet veel gescheeld of we hadden dat kale dwergje opgeknoopt.' Gelukkig, zegt Van Rossem, is bij ons het besef dat we dat nationalisme een beetje in toom moeten houden wel aanwezig. Dat besef hebben Amerikanen niet. `De reactie op nine eleven was bijna nog erger dan nine eleven zelf.'
Maar, zegt Van Rossem, veel meer dan van toepassing op `de Amerikaan', zijn al die eigenschappen van toepassing op `de republikein'. Die partij, stelt hij, is gekaapt door conservatieve fundamentalisten. Toch, er is hoop. `Bijna een kwart van de Amerikaanse bevolking is ongelovig. Ook de kerkgang is significant afgenomen. Dit zijn allemaal cijfers die toenemen en die wijzen op een geleidelijke erosie van het geloof. Ik hoop dat ik u daarmee geruststel.'
(Foto: Claudia Meijer)
