Hadewig Colen is als apotheker verbonden aan Medisch Spectrum Twente en verantwoordelijk voor de geneesmiddelendistributie en -logistiek. `Toen ik in 1998 kwam, heb ik het proces van de geneesmiddelendistributie in ziekenhuizen onderzocht,' vertelt Colen. `Het Amerikaanse rapport To Err is Human was daarvoor mede aanleiding. Omgerekend naar de Nederlandse situatie zouden volgens dat rapport per jaar driehonderd patiënten overlijden door medicatiefouten.'
Colen kende ook uit eigen ervaring medicatiefouten in het geneesmiddelendistributieproces. `In dat proces moet het juiste geneesmiddel, in de juiste dosering, op de juiste manier, aan de juiste patiënt, op het juiste moment worden toegediend,' zegt ze. `Wij analyseerden niet alleen gemelde fouten in het proces, maar observeerden ook toedieningen bij patiënten. Daaruit bleek dat de Amerikaanse cijfers inderdaad ook op Nederland van toepassing zijn.'
Colen ontdekte dat in 27 procent van de gevallen bij het toedienen van geneesmiddelen iets misgaat. `Het gaat om verschillende menselijke handelingen, zoals een handgeschreven recept, handmatig uitzetten van geneesmiddelen en noteren dat de patiënt de medicatie heeft gekregen,' legt ze uit. `Deze fouten leiden tot hoge kosten. Patiënten moeten langer in het ziekenhuis blijven of hebben extra zorg nodig.'
Om de medicatieveiligheid te verbeteren, zocht Colen naar middelen om het geneesmiddelendistributieproces te optimaliseren. In 1999 startte zij haar promotieonderzoek aan de Universiteit Twente bij professor Koos Krabbendam van Operations, Organization and Human Resources (faculteit BBT).
`Voor het aanbrengen van veranderingen in het distributieproces moet je eerst weten welke verbeteringen je nastreeft,' zegt Colen. Zij bekeek zeven logistieke systemen theoretisch, waarna er twee werden geïmplementeerd op verpleegafdelingen in het ziekenhuis. Daar worden geneesmiddelen nu geautomatiseerd uitgezet. De effecten van het nieuwe systeem worden in kaart gebracht met een prestatiemeetmodel dat Colen heeft ontwikkeld. `Zo is de kwaliteit steeds in harde cijfers uit te drukken.'
Gezondheidszorginstellingen kunnen veel leren van de industrie als het gaat om veiligheid, denkt Colen. `Het management zal moeten zorgen voor een cultuur van goede en open communicatie en daarnaast doelen moeten vaststellen voor veiligheidsbewustzijn en de kwaliteit van zorg.'
Kwaliteit moet ook voorop staan bij de marktwerking in de zorg, vindt Colen. `Marktwerking krijgt nu alle aandacht, maar is eigenlijk niet nieuw,' zegt ze. `En ook niet verkeerd, maar zorginstellingen moeten zich niet blindstaren op kostenbesparingen. Ze kunnen beter inzetten op het verhogen van de kwaliteit per betaalde euro.'
