Eind vorig jaar stemde de universiteitsraad al in met de plannen voor een aangepaste procedureregeling voor open access, maar de uitvoering liet op zich wachten. In oktober geldt het open access-beleid voor zowel UT-wetenschappers die in dienst zijn als ‘gasten’, zoals emeriti en buitenpromovendi. De UT heeft namelijk als doel om 100 procent open access te publiceren. Daar zat de universiteit de afgelopen jaren steeds enkele procenten vanaf.
Alle publicaties openbaar
‘Het fluctueerde de afgelopen jaren steeds tussen de 2 en 4 procent’, weet Nicole Loorbach, open access-specialist bij de dienst LISA. ‘Er zijn namelijk veel mensen die geaffilieerd zijn aan de universiteit – en gebruikmaken van onze voorzieningen – maar buiten de procedureregeling vielen.’
Daar komt vanaf komende maand verandering in, met terugwerkende kracht vanaf 2025. Alle publicaties van zowel UT’ers als gasten komen dan standaard binnen een half jaar na publicatie open access beschikbaar. Tenzij je dat niet wil, dan is er een zogeheten ‘opt-out’ mogelijk.
‘Zijn er nog niet helemaal’
Of daarmee het gat naar 100 procent open access gedicht wordt? ‘Ik weet niet of we ooit de 100 procent halen, maar we komen er heel dichtbij’, aldus Loorbach. ‘Er zijn namelijk altijd uitzonderingen mogelijk. Bovendien ligt de verantwoordelijkheid voor het uploaden van een publicatie in onze repository bij de wetenschapper zelf. Staat een publicatie daar niet in, dan kan de universiteitsbibliotheek die ook niet openzetten.’
Daarbij komt open access in verschillende soorten en maten, van de UT-procedureregeling om gesloten publicaties na zes maanden alsnog open te zetten tot direct open publiceren met een licentie voor hergebruik. ‘Dat laatste is de voorkeursroute voor UT’ers. Zo’n driekwart van de UT-artikelen is op die manier beschikbaar’, aldus Loorbach. ‘We zijn van ver gekomen, maar zijn er nog niet helemaal. We blijven als universiteit in ieder geval wel vinden dat publiek bekostigd onderzoek ook publiek toegankelijk moet zijn.’
Kadertekst: einde ‘korting’ op publicaties in zicht
Bij een aantal tijdschriften hebben de Nederlandse universiteiten afspraken lopen zodat wetenschappers met 100 procent korting open access kunnen publiceren. De UT kwam eerder deze maand met een bericht op haar service portal dat voor sommige tijdschriften het maximumaantal publicaties onder deze korting wordt – of al is – bereikt. Zodoende geldt voor enkele tijdschriften dus geen korting meer. Volgens Loorbach zijn er momenteel onderhandelingen bezig tussen het samenwerkingsverband van de dertien Nederlandse universiteitsbibliotheken en de KB (UKB) en enkele grote uitgevers.
