De Amerikaanse kunstenares Andrea Blum ontwierp in samenwerking met het Mondriaanfonds het Information Plaza in 1996, met de bedoeling dat het een ontmoetingsplek zou worden in het campuslandschap. Bij navraag over wat zij vindt van de voorgenomen sloop van haar kunstwerk, reageert ze verbaasd. Ze blijkt nog niet op de hoogte gesteld.
‘Ik vind dat iedereen recht heeft op toegang tot kennis en informatie over wat er in de wereld speelt’, zegt Blum over de gedachte achter het kunstwerk. ‘Daarom was het, naast campus-entree, bedoeld als knooppunt voor fietsers en voetgangers, waar studenten op twee informatieborden zowel universiteitsnieuws als lokaal, nationaal en internationaal nieuws zouden projecteren, zodat het nieuws je samenbrengt. Dat was in die tijd niet vanzelfsprekend, omdat internet of mobiele telefonie nog niet zo alomtegenwoordig waren.’
Het kunstwerk, dat bij elkaar enkele tientallen vierkante meters beslaat, bestaat uit meerdere betonnen lagen met twee terrassen en banken op zo’n twee meter hoogte, waar een fietspad doorheen snijdt.
Direct al controverse
Een duik in het archief laat zien dat de UT-gemeenschap vanaf het begin verdeeld over de esthetische waarde van het kunstwerk en over de algehele medezeggenschap in de aanblik van de campus.
Hoogleraar filosofie Peter Várdy organiseerde in 1997 als ludiek protest een symposium over de Lichtkrant, waarin hij een reeks hoogleraren opvoerde die lezingen zouden komen geven onder titels als ‘De lichtkrant, eindelijk een kogelvrije roddelrubriek’ of ‘Cul de sac: 82 m fietspad of het einde van de grote verhalen’. Várdy was naar eigen zeggen verbitterd over de ‘ondemocratische sfeer in het bouwbeleid van de UT’. Daarbij was het ‘pretentieuze, postmoderne kunstwerk’ volgens hem ‘het toonbeeld van minachting van het gevoel van mensen.’
Een jaar later schreef deze krant over een team van zo’n zes studenten die dagelijks de lichtkrant voorzagen van nieuwe verhalen en ‘het internet afstropen naar ‘hot’ nieuws’. De verslaggever merkte daarbij op dat fietsers en wandelaars alleen bleven kijken als er iets spectaculairs langs rolde. De informatieborden staan inmiddels al jaren op zwart, nog eens extra benadrukt door een metersgroot nieuwsscherm er pal tegenover, boven de ingang van de Vrijhof.
Volgens Hiska Bakker van Studium Generale, die in de begintijd van het kunstwerk bij het cultuurcentrum betrokken was, waren de problemen tweeledig. ‘Er zat geen goed doorstroomplan achter om de taken over te dragen als de studenten afstudeerden. Op een gegeven moment is het nieuwsschema waarschijnlijk ergens in een bureaula verdwenen. Daarnaast waren er regelmatig technische problemen met die lichtkranten door weersinvloeden.’
De kunstenares zelf vindt dat ze niets kan zeggen over hoe het kunstwerk na oplevering werd onderhouden en gebruikt. ‘Je vertrouwt erop dat het volgens contract onderhouden wordt. Of dat daadwerkelijk gebeurt, daar heb ik geen invloed op. Ik ben hun moeder natuurlijk niet.’
Niet geslaagd
Meerdere bestuurders, waaronder rector Frans van Vught, noemden het kunstwerk drie jaar later niet geslaagd. Van Vught zei dat het kunstwerk zijn doel niet vervulde: ‘Volgens Blum zou het een ontmoetingspunt zijn, een plein waar mensen samenkomen, maar dat werkt dus niet. Iedereen fietst er snel onderdoor of loopt er snel overheen, niemand gaat er zitten.’ Hij zei zelfs dat hij niet voor Blum gekozen zou hebben als het aan hem was geweest. Volgens hem paste het betonnen geheel niet bij het vriendelijke, groene imago van de campus.
Zelfs in het beeldkwaliteitsplan van de campus uit 2019 staat onomwonden dat het kunstwerk ‘de beoogde functie van centraal ontmoetingspunt echter niet heeft verkregen.’
Metafoor voor de UT
Het toenmalige CvB waar Van Vught deel van was, opperde om het beton over te schilderen of om er bankjes en parasols bij te plaatsen om het aantrekkelijker te maken. Dat leverde meteen een fel weerwoord op van kunsthistorica Elvira van Eijl: ‘Te dom voor woorden!’ Ze wees erop dat op het kunstwerk auteursrecht geldt en geestelijk eigendom is van de kunstenaar. ‘Ik ga toch ook niet zomaar iets op een schilderij tekenen, omdat het daar gezelliger van wordt!’
Volgens haar paste het kunstwerk juist goed bij de UT. Van Eijl wees erop dat het kunstwerk een metafoor is voor de UT als informatiecentrum. Ze kreeg daarin bijval van hoofd cultuurcentrum Hannah de Vries. Het staal en beton contrasteerden volgens hen inderdaad sterk met het groen, ‘maar dat doen de hightech activiteiten van de UT ook,’ aldus de Vries. Tegelijk vond ook zij de bankjes op het kunstwerk niet echt uitnodigend. Ze bekende dat ze er zelf nog nooit had gezeten. In hetzelfde stuk opperde Hiska Bakker om er de lunch te nuttigen. ‘Dat heb ik toen wel een aantal keer gedaan,’ geeft ze desgevraagd aan. Traditie is het echter niet geworden.
‘Nog niet af’
In hetzelfde artikel reageerde Petran Kockelkoren, die in de adviescommissie voor het kunstwerk zat, dat het Blums bedoeling was om de natuur het kunstwerk te laten overnemen, zodat er een ‘synthese tussen natuur en cultuur’ zou ontstaan. Peter Timmerman van Studium Generale herinnert zich dat Kockelkoren er persoonlijk op toezag dat er klimop rond het kunstwerk werd geplant. Het kunstwerk was in die zin dus nog niet klaar. Het groen werd echter steeds ijverig teruggesnoeid door de groenvoorzieners.
Hiska Bakker is sowieso niet te spreken over hoe de buitenkunst wordt onderhouden op de campus. ‘Veel staat te verroesten.’
Survivalrunners en rokers
Toch brengt het kunstwerk anno 2026 wel degelijk nog mensen samen. De survivalaars van DSSV Tartaros zien het als een mooie hindernis om hun klauterwerk te oefenen. Daarnaast fungeert het voornamelijk als uitkijkplek voor rokende studenten, om handhavers van het rookverbod te spotten. Blum vindt dat prachtig. Wel is ze ontstemd over het ironische feit dat het kunstwerk volgens de nieuwste inrichtingsplannen weg moet omdat de UT ‘meer ruimte wil creëren voor ontmoeting’ en dat er een fietsenstalling voor terugkomt. ‘Het is kortzichtig.’
Daarnaast geeft ze aan dat ze niet vooraf is geïnformeerd over de sloopplannen, ondanks dat er in een eerder artikel staat dat CFM met de kunstenares in gesprek is. ‘Dat zou je nalatig kunnen noemen. Het zou wettelijk correct zijn dat ik en het Mondriaanfonds hierover zouden worden ingelicht. Op deze manier is het een vorm van contractbreuk.’ Ook het Mondriaanfonds weet echter bij navraag van niks.
Blum beseft dat het kunstwerk niet verplaatst kan worden. ‘Veel van mijn kunstwerken verdwijnen uiteindelijk. Dat hoort erbij, als je ontwerpt voor de publieke ruimte. Ik begrijp dat een universiteit nooit stilstaat. Ik ben in ieder geval dankbaar dat het er zo lang heeft mogen staan.’
