 |
| Jan Schoenaker (Foto: Arjan Reef) |
`Het is onverstelbaar hè, dat er nog steeds wat aan de wand hangt met twee exposities,' begint Schoenaker (84) in zijn huis aan de Scholtenhoeklaan, dichtbij het Oldenzaalse centrum, waar hij met zijn tweede vrouw Annie woont. De vrolijk gekleurde aquarellen zijn voornamelijk van zonnige vakantieoorden, zoals Spanje en Frankrijk. `Een klein setje verf en kwasten ging altijd mee in de koffer. Als ik ergens een mooi plekje zag, tja dan kon ik het niet laten die te vereeuwigen. Deze - een stenen brug met oude gebouwen langs het water - schilderde ik vluchtig aan de overkant van het riviertje, gewoon zittend op een bankje.'
Portretten schilderen is een heel ander verhaal. Eenvoudig was het niet om de negen rectores magnifici van de UT stuk voor stuk op het doek vast te leggen, zegt Schoenaker. `Dat kostte wel wat meer inspanning. Herinnert zich: `Rector Theoij Popma kwam in 1997 met het idee om alle rectores te portretteren. Ik geloof dat er ergens op de UT wel ingelijste foto's van ze hingen, maar dat was een beetje een allegaartje. Vandaar de opdracht en ik heb ze in datzelfde jaar ook alle negen vereeuwigd. Dat vond ik een hele eer.'
De in 1997 nog levende rectores kwamen allemaal één voor één bij hem langs. `Eén dag poseerden ze dan boven in mijn kleine atelier. Ik schilderde de basis: het gezicht, de uitdrukking en de schouderpartij.' Om het stuk te perfectioneren ging de kunstenaar op een creatieve wijze alleen verder. `Van kartonnen wijndozen bouwde ik het bovenlichaam na. De mantel drapeerde ik erover heen, net als de ambtsketen en zo maakte ik het werk af. In totaal werkte ik ruim een week aan één exemplaar. Vooral de keten is precisiewerk. Ik denk niet dat er een moeilijker ambtsketen bestaat. Kijk, je moet al die versierselen elke keer op dezelfde manier en plek schilderen. Daar was ik wel even mee bezig en voor de handen keek ik dikwijls naar mijn eigen handen.'
Vlagen van gesprekken herinnert hij zich nog, maar wie wie precies is, wordt moeilijker. Hij bladert door een map met foto's van de gemaakte portretten. `Rector Jos de Smit had een wiskundige achtergrond. Nu was ik redelijk goed in meetkunde, dus ik broedde op een leuk gesprek hierover, maar dan kom je er al gauw achter dat een professor wel héél wat meer in zijn mars heeft.' Rector Willem van Spiegel herinnert hij zich ook nog. `Die hield van het goede leven.' Lacht: `Dat was te zien. Hij was ook religieus, kijk maar naar zijn tweede ketting, een rooms-katholieke.'
Zijn kunstenaarshart ligt bij het portretschilderen. Dat talent verfijnde hij op de Academie voor Kunstoefening in Arnhem. Daar leerde hij ook de kunst van het glas-in-lood, zijn latere core business. `Na de Tweede Wereldoorlog kreeg ik veel opdrachten om raamwerk te maken in kerken. Mijn gezin en ik konden er goed van rondkomen. Voor schilderen had ik toen amper tijd.'
Schoenaker schildert down to earth: gewoon wat hij ziet. `Van het innerlijk weet ik nauwelijks iets. Ik ga niet eerst veertien dagen uit logeren om iemand beter te leren. Ik schilder personen zoals ik ze zie. Dat is voor mij dé manier.' Het portretschilderen geeft hem ook een bepaalde spanning. `Als iemand poseert dan is dat hét moment. Je moet het dan doen en je krijgt het portret er veel levendiger door. Schilderen aan de hand van foto's is lang niet zo'n uitdaging, maar ja, soms kan het niet anders. Neem bijvoorbeeld rector Van den Kroonenberg. Hij is in 1996 overleden en uit de drie of vier foto's die ik had, wist ik toch een heel levendige afbeelding te maken. Daar ben ik echt trots op.'
Aan de tiende is hij nooit toegekomen. `Nee, Van Vught heb ik niet vastgelegd op het doek. Het was volgens mij tijd dat een ander het werk overnam. Waarom precies, weet ik niet. Ik heb er nooit meer wat over gehoord. Jammer? Ach, negen is ook een heel mooi getal hoor.'
Hiska Bakker van het Vrijhof Cultuurcentrum: `Rector Van Vught verzocht om een andere schilder en op zijn persoonlijke verzoek hebben we kunstenares Marieke Bok gevonden.' Bok portretteerde Van Vught echter in een wat forser formaat dan zijn voorgangers. Het doek bleek te groot om in de Spiegel naast de schilderijen van alle andere rectores magnifici te hangen. Het kreeg daarom een plekje op de bovenste verdieping van de Bastille. Inmiddels heeft Bok een portret van dezelfde afmeting gemaakt en hangt Van Vught ook in de eregalerij in de Spiegel. Nu rector Henk Zijm nog. Die ligt al klaar.
In het Oldenzaalse gemeentehuis en in de fotogalerie Kistemaker aan de Kerkstraat 6 in Oldenzaal is tot het einde van dit jaar een tentoonstelling te zien van het werk van Jan Schoenaker.
